فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

نقش قوه قضاییه در شکل گیری مؤلفه های فرهنگی قانون گرایی

نویسندگان
دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
شواهد گوناگون، مؤید آن است که ایران هنوز جامعه­ای قانون­گرا نشده است. منظور از قانون­گرایی، »محو رفتار دلبخواهی» است که به تابعان بستگی دارد. رفتار تابعان، مفهوم «هنجار اجتماعی» را مطرح می­کند. هنجار اجتماعی را فرهنگ می­سازد که در بر دارنده سه مؤلفه اصلی «باور»، «ارزش» و «گرایش» است. حال پرسش آن است که مؤلفه­های فرهنگی قانون­گرایی کدام­اند و قضات چگونه می­توانند به عنوان یک مقام عمومی، آنها را تحقق ببخشند؟ مفروض اصلی نیز این است که «باور به مشروعیت»، «باور به برابری» و «گرایش مثبت به قانون» می­تواند موجد یا مانع قانون­گرایی در جامعه شود و قضات با صدور آرایی عادلانه و منصفانه می­توانند به تحقق این مهم کمک نمایند. تحلیل حاصل از منابع کتابخانه­ای نشان داد آن­چه در شکل­گیری این مؤلفه­ها تأثیرگذار است، رفتار دولت است. زیرا شهروندان زمانی به قانون عمل می­کنند که اولاً مشروعیت دولت از نظر آن­ها بالا باشد، ثانیاً یقین داشته باشند که دولت با آن­ها رفتار برابر دارد و ثالثاً قانون را به اندازه­ای مؤثر بدانند که با شوق و رغبت اجرا کنند. در این میان، قوه قضاییه سهم تعیین کننده­ای در میزان قانون­گرایی شهروندان دارد؛ زیرا قضات با تصمیمات خود می­توانند زمینه­های شکل­گیری مهم­ترین مؤلفه­های فرهنگی قانون­گرایی را در جامعه فراهم کنند.
کلیدواژه‌ها

فارسی
استرنبرگر، دولف (1375)، «مشروعیت»، گزیده مقالات سیاسی- امنیتی، جلد نخست، ترجمه مؤسسه پژوهش‌های اجتماعی، تهران: بینش، صص 315-299.
• اسلامی ندوشن، محمدعلی (1377)، «هویت ایرانی در دوران بعد از اسلام»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی، شماره 130 – 129، صص 55-50.
• برکوویتز، لئونارد (1387)، روان‌شناسی اجتماعی، ترجمه محمد‌حسین فرجاد و عباس محمدی اصل، چاپ پنجم، تهران: اساطیر.
• پارسا، محمد (1383)، زمینه روان‌شناسی نوین، چاپ بیستم، تهران: بعثت.
• جانسون، لزلی (1383)، منتقدان فرهنگ، ترجمه ضیاء موحد، چاپ دوم، تهران: طرح نو.
• چلبی، مسعود (1375)، جامعه‌شناسی نظم، تهران: نی.
• رفیع‌پور، فرامرز (1387)، آناتومی جامعه، تهران: انتشار.
• زارعی، محمدحسین (1394)، گفتارهایی در حقوق عمومی مدرن حاکمیت قانون و دمکراسی، چاپ نخست، تهران: خرسندی.
• صانعی، پرویز (1381)، حقوق و اجتماع، تهران: طرح نو.
• عبدی، عباس (1389)، «نارسایی‌های قانون و حقوق در فرهنگ عمومی»، معمای حاکمیت قانون، چاپ دوم، تهران: طرح نو، 155-126.
• فولادی، ماری-لادیه (2003)، جمعیت و سیاست در ایران از سلطنت تا جمهوری اسلامی، ترجمه منوچهر فرهومند و تقی تام، دفتر شماره 105، تهران: مؤسسه ملی مطالعات جمعیت‌شناسی فرانسه.
• گیدنز، آنتونی؛ بردسال، کارن (1389)، جامعه‌شناسی، ترجمه حسین چاووشیان، تهران: نی.
• لوی برول، هانری (1376)، جامعه‌شناسی حقوق، ترجمه ابوالفضل قاضی، چاپ سوم، تهران: دادگستر.
• محسنی، رضا‌علی (1391)، «تحلیل جامعه‌شناختی قانون‌گریزی و راهکارهایی برای قانون‌گرایی و نظم عمومی»، نظم و امنیت اجتماعی، سال پنجم، شماره نخست (پیاپی 17)، صص 108-83.
• مرکز مالمیری، احمد (1394)، حاکمیت قانون، مفاهیم، مبانی و برداشت‌ها، ویراست دوم، چاپ سوم، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
• نوبهار، رحیم (1387)، «مقدمه ویلیام رگ بر کتاب از واقعیت تا هنجارها اثر یورگن هابرماس»، سالنامه ایرانی حقوق بین‌الملل و تطبیقی، شماره سوم، تهران: روزنامه رسمی کشور، صص 255-226.
• نلر، جورج (1388)، انسان‌شناسی تربیتی، ترجمه محمد‌رضا آهنچیان و یحیی قائدی، تهران: آییژ.
• وبر، ماکس (1384)، اقتصاد و جامعه، ترجمه: عباس منوچهری و دیگران، تهران: سمت.
• وینسنت، آندرو (1376)، نظریه‌های دولت، مترجم: حسین بشیریه، چاپ دوم، تهران: نی.
• یوسفی، علی (1383)، «برابری سیاسی و رابطه آن با مشروعیت دولت؛ تحلیل ثانویه نتایج یک پژوهش در سه شهر تهران، مشهد و یزد»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، دوره 12، شماره 44، صص 87-65.
english
• Bica-Huiu, Alina et al, »Building a Culture of Respect for the Rule of Law«, Electronic copy availale at: Http//www.apps.americanbar.org/.../thedl.cfm?.../Building.a..., n.d: 11
• Cole, Daniel H. (2001), »An Unqualified Human Good: E.P. Thompson and the Rule of Law«, Faculty Publications, Paper 403, Maurer School of Law: Indiana University, Blackwell Publishers Ltd.
• Dicey, V.K.C.; Hon, D.C.L (1979), Introduction to the study of the law of the constitution, London and Basingstoke: The Macmillan Press LTD.
• Gazor, Gilda, (2012), A Socio-Cultural Analysis of the Impediments to the Rule of Law in Iran, A Dissertation Presented for the Degree of Master of Law Public Law, Tehran: Shahid Beheshti University.
• Gowder, Paul (2013), »The rule of law and equality«, Law and Philosophy, Vol.32, Issue. 5, pp. 565-618, Available at: https://philpapers.org/rec/GOWTRO-2.
• Holmes, O. W, »Equality, Value and Merit«, In: Hayek, F (1960), The Constitution of Liberty, University of Chicago Press, Available at: http://gen.lib.rus.ec/book/index.php?md5=77AE1985DF7BA15063B36A690B552C7C
• Hopkings, Anthony (2015), Equality before the Law: The Importance of Understanding the Experience of “Others” in the Criminal Justice System, A thesis submitted for the degree of Doctor of Philosophy in Law. University of Canberra.
• Jackson, Jonathan; Asif, Muhammad; Bradford, Ben; Zakar, Muhammad Zakria (20014), »Corruption and police legitimacy in Lahore, Pakistan«, British Journal of Criminology, Vol. 54, No. 6.
• Kelsen, Hans (1973), »what is justice? «, Essays in legal and moral philosophy, Canada: D. Reidel Publishing Company, Available at: http://gen.lib.rus.ec/book/index.php?md5=0D2DA159A204D4FC7C8C9A2B8269F991.
• Krygier, Martin (2007), »The Rule of Law: Legality, Teleology, Sociology«, University of New South Wales Faculty of Law Research Series, Paper 65, University of New South Wales.
• »Legal Culture and Legal consciousness« (2001), International Encyclopedia of Social and Behavioral Science, New York, Elsevir, Pergamon Press, Available at: http://web.mit.edu/ssilbey/www/pdf/iesbs-full.pdf.
• Levi, M.; Tyler, T.; R., Socks, A., »The Reasons for Compliance with Law«, In: Goodman, R.; Jinks, D.; Woods, A. K. (2012), Understanding Social Action, Promoting Human Rights, New York: Oxford University Press.
• Licht, Amir N. (2008), »Social Norms and the Law: Why People Obey the Law«, Electronic copy available at: Http://ssrn.com/abstract=1319242.
• Lipset, S. M. (1959), »Some Social Requisites of Democracy: Economic Development and Political Legitimacy«, The American Political Science Review, Vol. 53, No. 1.
• Loveland, Ian (2012), Constitutional Law, Administrative Law, and Human Rights: A Critical Introduction, Sixth edition, oxford.
• Massoud, Mark (2013), Law’s Fragile State: Colonial, Authoritarian and Humanitarian Legacies in Sudan, Cambridge and New York: Cambridge University Press.
• Sciulli, David (2010), Rule of Law and Democracy, inquiries into internal and external issues Anthropology, Vol. 115, Leiden-Boston: Brill.
• Tamanaha, B. Z. (2004), On the Rule of Law, History, Politics, Theory, New York: Cambridge University Press, Available at: http://gen.lib.rus.ec/book/index.php?md5=F039E513AE4F0EF381547E22C6E0AAF2
• Tyler, T. R (1990), why people obey the law, Princeton university press.
• Weber, Max (1947), The theory of social and economic organization, translated by A. M. Henderson and Talcott Parsons, New York: the oxford university press.
• Winter, Jr.; Ralph, K. (1979), »Changing Concepts of Equality: From Equality before the Law to the Welfare State«, Washington University Law Review, Available at: https://openscholarship.wustl.edu/law_lawreview/vol1979/iss3/7/
سایت های اینترنتی
• بی‌نا (14/11/96)، « گزارش صریح مرکز بررسی‌های استراتژیک درباره «وضعیت حجاب در ایران»، مندرج در:
https://www.isna.ir/news/96111408190/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B5%D8%B1%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86
تاریخ آخرین مراجعه: 16/4/97

• بی‌نا (16/4/94)، «فرهنگ از نگاه جامعه‌شناسی فرهنگ»، مندرج در:
http://www.iaocsc.ir/fa/notes/189
تاریخ آخرین مراجعه: 4/5/94


• هادی‌نژاد، اسداله (14/4/97)، «کشف بیش از 40 تن مواد مخدر و روان‌گردان در کشور از ابتدای سال جاری تا کنون» مندرج در:
http://www.dchq.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=47200:09704149987&catid=90&Itemid=5512
تاریخ آخرین مراجعه: 15/4/97