تحولات نظام قضایی ایران مبتنی بر فناوریهای نوینی همچون سامانه های الکترونیک و هوش مصنوعی، نقطه عطفی در بهبود فرآیندها و افزایش شفافیت قضایی است. مسئله اصلی موردبررسی، ارزیابی اثرات مثبت فناوریها، تسهیل دسترسی به عدالت در کنار چالشهای موجود است. همچنین به کارگیری فناوری پردازش زبان طبیعی و الگوریتمهای یادگیری ماشین، امکان تحلیل خودکار اسناد حقوقی و پیشبینی نتایج دعاوی موردبررسی قرارگرفته و ابعاد اخلاقی و حقوقی آنها از منظر مسئولیت و تدوین استانداردهای نظارتی تحلیلشده است. روش تحقیق در این پژوهش بر مبنای مطالعات کتابخانه ای به شیوه ی توصیفی- تحلیلی استوار است. دستاوردهای پژوهش نشان میدهد بهکارگیری سامانههای قضایی دیجیتال موجب کاهش کاغذبازی، صرفهجویی در زمان و هزینهها و افزایش شفافیت درروند دادرسی شده است. بکارگیری سامانههای نوین قضایی علاوه بر تسهیل دسترسی شهروندان به خدمات قضایی، موجب ارتقای دقت در صدور احکام و کاهش چالشهای ارتباطی شده است. یافتهها نیز بر اهمیت نقش هوش مصنوعی بهعنوان دستیار کمکی در تحلیل اسناد حقوقی و پیشبینی نتایج دعاوی تأکید دارد؛ اما فناوری بدون نظارت دقیق ممکن است منجر به سوگیریهای الگوریتمی و کاهش شفافیت گردد. ازاینرو، تدوین مقررات نظارتی، ارتقای دانش کاربران از الزامات ضروری محسوب میشوند. نتیجه نهایی پژوهش، تلفیق هوشمند فناوریهای نوین با اصول بنیادین حقوقی موجود، نظارت انسانی و چارچوبهای شفاف مسئولیتپذیری و ایجاد بسترهای پیشگیرانه جهت مدیریت ریسک در سیستم قضایی را بهعنوان گامی مؤثر در دستیابی به عدالت دیجیتال معرفی میکند.
