بیتردید هرگاه مال غیر، در دست امین، اعم از امین قانونی یا امین مالکی، تلف یا معیوب شود، علیالاصول او در برابر مالک، ضامن خسارات وارده نیست. از این ویژگی به «امانی بودن ید امین» تعبیر میشود. در صورت تعدی یا تفریط (تقصیر)، این چتر حمایتی از امین برداشته شده و ید امانی به ید ضمانی تبدیل میشود و پس از آن، حتی اگر تلف و آسیب، ناشی از تعدی و تفریط او نباشد، در برابر مالک ضامن است. سؤال مهمی که در قراردادهای مبتنی بر امانت (عقود امانی) وجود دارد این است که آیا تقصیر امین، علاوه بر آنکه او را ضامن خسارات وارده میکند، در وضعیت حقوقی عقد امانی هم مؤثر است؟ موجب انفساخ عقد میشود یا امکان فسخ قرارداد از سوی مالک را فراهم میکند یا هیچ تأثیری در وضعیت حقوقی عقد ندارد؟ پژوهش حاضر که به روش تحلیلی ـ توصیفی انجام شده، پس از بررسی دیدگاههای فقیهان و نظرات حقوقدانان که در ذیل موادی از عقد اجاره در قانون مدنی و قانون روابط موجر و مستأجر مطرح شده، به این نتیجه رسیده است که اگر بتوان عدم تعدی و تفریط را شرط ضمنی ارتکازی قرارداد دانست، خیار تخلف شرط برای مالک پدید میآید؛ وگرنه باید خیار مذکور در مواد 487 و 492 قانون مدنی را که خلاف اصل است، تفسیر مضیق و از تعمیم آن به عقود دیگر (غیر از عقد اجاره) اجتناب کرد.
قافی، حسین و سعید شریعتیفرانی (1385)، اصول فقه کاربردی، جلد اول، قم: سمت.
کاتوزیان، ناصر (1371)، دورۀ عقود معیّن (1) حقوق مدنی: معاملات معوض ـ عقود تملیکی، جلد اول، تهران: شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا.
کاتوزیان، ناصر (1376)، دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: درسهایی از عقود معیّن، جلد اول، تهران: کتابخانۀ گنج دانش.
کربلایی آقازاده، مصطفی و رضا دریایی (1393)، «بازخوانی تأثیر تعدی و تفریط در امانت مطالعۀ تطبیقی در فقه و قانون مدنی»، نشریۀ مطالعات اسلامی: فقه و اصول، شمارۀ 104.
کیائی، عبدالله (1384)، قانون مدنی و فتاوی امام خمینی (ره)، جلد اول، تهران: سمت.
محققداماد، سیدمصطفی (1400)، قواعد فقه بخش مدنی، جلد اول، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
ب) منابع عربی
بجنوردی، سید محمدحسن (1377)، قواعد الفقهیه، جلد دوم و هفتم، قم: نشر الهادی.
الترحینیالعاملی، سیدمحمدحسن (1427 ق)، الزبده الفقهیه فی شرح الروضه البهیه، جلد پنجم، قم: دار الفقه للطباعة و النشر.
جمعی از نویسندگان (1423 ق) زیر نظر آیتالله سید محمود شاهرودی، موسوعه الفقه الإسلامی طبقا لمذهب أهلالبیت علیهمالسلام، جلد پنجم، قم: مؤسسۀ دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهمالسلام.
حسینی عاملی، محمدجواد (بیتا)، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، جلد هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
اسماعیلی,محسن و فرح زادی,محمدجواد . (1403). تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(106), 1-20. doi: 10.22034/jlvi.2024.2027051.1166
MLA
اسماعیلی,محسن , و فرح زادی,محمدجواد . "تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 106, 1403, 1-20. doi: 10.22034/jlvi.2024.2027051.1166
HARVARD
اسماعیلی محسن, فرح زادی محمدجواد. (1403). 'تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(106), pp. 1-20. doi: 10.22034/jlvi.2024.2027051.1166
CHICAGO
محسن اسماعیلی و محمدجواد فرح زادی, "تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 106 (1403): 1-20, doi: 10.22034/jlvi.2024.2027051.1166
VANCOUVER
اسماعیلی محسن, فرح زادی محمدجواد. تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(106): 1-20. doi: 10.22034/jlvi.2024.2027051.1166