اعاده وضع به حال سابق، به‌عنوان شکل نخست جبران خسارت در حقوق بین‌الملل، در مواردی که نقض حقوق بشر حاصل رفتار هم‌زمان یا متداخل چند دولت باشد، با چالش‌های نظری و عملی قابل توجهی مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه و تحول مفهوم اعاده وضع به حال سابق در چارچوب مسئولیت مشترک دولت‌ها، به تحلیل رویه دیوان اروپایی حقوق بشر و ارزیابی میزان انطباق آن با اصول مسئولیت بین‌المللی مشترک می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای منابع حقوق بین‌الملل، اسناد بین‌المللی، آثار دکترین و تحلیل آرای شاخص و متأخر دیوان اروپایی حقوق بشر است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیوان با تفسیر پویا از ماده ۴۱ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، مفهوم سنتی اعاده وضع را از قالب صرفاً مادی و فردمحور فراتر برده و آن را به سوی الگویی چندسطحی، نهادی و مشارکت‌محور سوق داده است. در این چارچوب، اقداماتی مانند اصلاح ساختارهای حقوقی و اجرایی، انجام تحقیقات مؤثر، تضمین عدم تکرار نقض، همکاری فراملی میان دولت‌ها و نهادهای منطقه‌ای و بازسازی اعتماد به نظام حقوق بشر، به‌عنوان جلوه‌های نوین اعاده وضع مورد شناسایی قرار گرفته‌اند. همچنین نتایج پژوهش بیانگر آن است که هرچند دیوان در پرونده‌های جدید به‌تدریج الگوی منسجم‌تری از مسئولیت مشترک و عدالت ترمیمی ارائه کرده است، اما محدودیت‌های صلاحیتی و فقدان سازوکارهای اجرایی هماهنگ همچنان مانع تحقق کامل اعاده وضع در نقض‌های چنددولتی است. ازاین‌رو، توسعه رویه‌ای یکپارچه و تقویت سازوکارهای نظارتی و همکاری بین‌المللی، شرط اساسی کارآمدی اعاده وضع در چارچوب مسئولیت مشترک دولت‌ها محسوب می‌شود.