فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

مبانی نظریۀ پیشگیری از ضرر قریب‌الوقوع در حقوق مسئولیت مدنی ایران و انگلیس

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
2 قاضی دادگستری، دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران
چکیده
نظریۀ پیشگیری به عنوان یکی از مباحث اساسی در حوزۀ مسئولیت‌مدنی، تلاش دارد تا با تکیه بر اصول و قواعد حقوقی، از بروز خسارت احتمالی جلوگیری کند و امنیت حقوقی را در روابط اجتماعی گسترش دهد. این نظریه، به جای اینکه صرفاً بر جبران خسارت پس از وقوع آن تمرکز نماید، بر اقدامات احتیاطی و پیش‌دستانه تأکید داشته و نقش مهمی در تحقق عدالت ایفا می‌کند. در حقوق ایران، اصل یا قاعده‌ای که به طور صریح بر نظریۀ پیشگیری اشاره کند وجود ندارد؛ اما اصول و قواعدی در فقه و حقوق موضوعۀ ایران هستند که با نظریۀ پیشگیری مرتبط بوده و این نظریه از روح این اصول و قواعد قابل استنتاج است. از جمله این اصول و قواعد می‌توان به لاضرر، بنای عقلا، احتیاط، احترام به مال مردم اشاره کرد که با پشتوانه‌های فقهی و عقلانی نقش مهمی در پذیرش و تقویت نظریه پیشگیری دارند. این قواعد و اصول بر لزوم اجتناب از رفتارهایی که احتمال ورود ضرر به دیگران دارد، تأکید می‌نمایند. در طرف دیگر، نظام حقوقی انگلیس که بر پایۀ حقوق عرفی استوار است، با بهره‌گیری از اصولی نظیر مصلحت عمومی، اصل تناسب، اصل همسایگی، اصل معقولیت و استاندارد مراقبت معقول، به گونه‌ای متفاوت اما همسو، بر لزوم رعایت رفتارهای پیشگیرانه در قبال اشخاص ثالث تأکید دارند. مطالعۀ تطبیقی این دو نظام حقوقی نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های ساختاری، رویکردی مشترک درتوجه به پیشگیری از ضرر بر اساس عقلانیت و مصالح عمومی وجود دارد. مقالۀ حاضر با هدف بررسی تطبیقی اصول و قواعد نظریۀ پیشگیری در ایران و انگلیس، به تحلیل مبانی نظری، فقهی و حقوقی این رویکرد در دو نظام حقوقی می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 31، شماره 115
پاییز 1405
صفحه 249-271

  • تاریخ دریافت 14 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 15 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 19 بهمن 1404