امروزه حقوق افراد دارای معلولیت، عمدتاً نیازمند اقدامات ایجابی دولت در معنای حاکمیت است و به دلیل  الگوواره‌های مختلف حاکم بر این ساحت از حقوق بشر و شهروندی، این برخورداری‌ها، فراتر از آزادی در قالب حق‌ـ‌ادعا در برابر قدرت تقنینی، اجرایی و قضایی مطرح می‌شوند. در این میان، برخی از حق‌ها، بدل از آنکه به معنای حمایت‌شدگی از سوی دستگاه قضایی باشد، به معنای لزوم فراهم‌شدگی آن‌ها در فرآیندهای دادرسی بوده و کرامت انسانی افراد توان‌خواه، تبعیض مثبت و بنیان امتنان در حقوق اسلامی، اقتضای حقی متفاوت در خصوص افراد توان‌خواه در دادرسی‌ها دارد. بر این اساس مسئلۀ محوری نوشته حاضر، رویکرد و راهبردهای حقوق بشری و حقوق اسلامی به تأمین حق دادرسی عادلانه افراد توان‌خواه است. این نوشتار توصیفی و تحلیلی بدین نتیجه دست یازیده است که تأمین حقوقی همچون حق بر مترجم، حق بر برابری و بی‌طرفی قاضی در دادرسی، حق طرح دعواهای دسته‌جمعی، مشارکت توان‌خواهان در فرآیند دادرسی، توانمندسازی ایشان در دادخواهی و نیز تغییر زبان حکم قضایی می‌تواند عدالت را در فرآیندهای قضایی مربوط به افراد توان‌خواه تضمین نماید؛ گرچه رویکرد اسلامی در خصوص برخی از این حقوق، از تضامینی قوی برخوردار است (همانند حق بر مترجم) و در مورد برخی مانند حق مشارکت افراد توان‌خواه در فرآیند دادرسی، تفاوت‌های ناهم‌سو با حقوق بین‌الملل دارد.