فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

تفاسیر قضایی از مفهوم و مصادیق «اخلال در نظام اقتصادی کشور»

نوع مقاله : تحلیلی و انتقادی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‏ شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‏ شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرم‏ شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
اخلال در نظام اقتصادی کشور به‌موجب قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی کشور جرم‌انگاری شده است، اما به‌جهت سکوت قانون‌گذار در تعریف مفهوم اخلال، عدم ارائۀ ضابطه در تعیین حدود و دامنۀ اخلال، احراز این بزه با چالش‌های عمده‌ای مواجه است. در این پژوهش به این پرسش‌ پاسخ داده می‌شود که با توجه به تمثیلی بودن مصادیق مادۀ 1 قانون مذکور، چه برداشت‌هایی از رفتارهای موجد عنوان اخلال در نظام اقتصادی کشور در محاکم وجود دارد؟ این پژوهش ضمن مراجعه به مشروح مذاکرات تصویب این قانون، با استفاده از رویکرد کیفی و روش موردپژوهی، رویۀ قضائی شعب ویژۀ دادگاه انقلاب اسلامی جهت رسیدگی به پرونده‌های اخلالگران و مفسدان اقتصادی را به همراه تحلیل محتوای پرونده‌ها، مصاحبه عمیق با قضات و وکلا واکاوی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تفاسیر قضائی از مصادیق رفتارهای موجد اخلال در نظام اقتصادی کشور متشتت بوده و فاقد ضابطه‌ای معین و منسجم است و بیشتر بر برداشت‌های قضات دادگاه‌های ویژه از دامنۀ رفتاری اخلال تکیه کرده است. از‌این‌رو، بازنگری در قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی کشور و استقرار رویۀ واحد از طریق تفسیر توسط هیئت عمومی دیوان عالی کشور در قالب صدور رأی وحدت رویه در کوتاه‌مدت امری ضروری است.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
Ø     ابراهیمی، شهرام و مجید صادق‌نژاد نائینی (1392)، «تحلیل جرم‌شناختی جرائم اقتصادی»، فصلنامۀ پژوهش حقوق کیفری، شمارۀ 5.
Ø     احمدزاده، رسول، سیددرید موسوی‌مجاب و محمود صابر (1402)، «سیاست جناییِ قضائی استجازه‌ای در رسیدگی به جرم اخلال در نظام اقتصادی کشور»، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، دورۀ 14،شمارۀ 2.
Ø     احمدزاده، رسول، سیددرید موسوی‌مجاب و محمود صابر (۱۴۰۳)، «اخلالِ افسادفی‌الارض محور در نظام اقتصادی کشور»، مجلس و راهبرد، دورۀ ۳۱، شمارۀ ۱۲۰.
Ø     اکرمی، روح‌الله (۱۳۹۹)، ««احتیاط در دماء»: مبنایی برگرفته از شرع و عقل»، دوفصلنامۀ عقل و دین، شمارۀ ۲۳.
Ø     امیدی، جلیل (1401)، «امثال آن و تفسیر آن؛ تقریرات تمثیلی در قوانین کیفری و ضابطۀ تفسیر آن‌ها»، مجلۀ علمی، خبری و تحلیلی کانون وکلای دادگستری اردبیل، سال پنجم، شمارۀ 7 و 8.
Ø     امیدی، جلیل (1403)، «بیان تمثیلی قوانین کیفری و شاخص‌های کیفیت قانون؛ چالش و رهیافت تفسیری»، فصلنامۀ مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شمارۀ 54.
Ø     چگینی، مهدی و سعید سیاه‌بیدی کرمانشاهی (1398)، «تأملی ‌بر رویکرد مقنن نسبت ‌به اخلال در نظام اقتصادی کشور و تقابل آن با حقوق اساسی شهروندان»، پژوهشنامۀ حقوق بشری، شمارۀ 15.
Ø     حسنی، جعفر و مهرا، نسرین (1396)، «نقدی بر مفهوم جرم اقتصادی در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، مجلۀ مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، شمارۀ 2.
Ø     خبازی خادر، سیده طاهره و سیدحسین حسینی (1399)، «تبیین مدل توصیف کیفری اختصاصی: با نگاهی به بند الف مادۀ 1 قانون مجازات اخلال‌گران در نظام اقتصادی»، پژوهش‌های حقوقی، دورۀ ۱۹، شمارۀ ۴۲.
Ø     سمیعی زنوز، حسین، محمدجعفر حبیب‌زاده و محمود صابر (1395)، «تحلیل جرم «اخلال در نظام اقتصادی کشور» از طریق قبول سپردۀ اشخاص در حقوق ایران»، آموزه‌های حقوق کیفری، دورۀ 13، شمارۀ 11.
Ø     مجاهد، مهدی (۱۳۹۵)، «گونه‌شناسی "جرائم ارزی" به‌مثابۀ "جرم علیه امنیت اقتصادی کشور"»، آفاق امنیت، شمارۀ ۳۳.
Ø     معین، محمد (1384)، فرهنگ معین، تهران: راه رشد.
Ø     مؤذن‌زادگان، حسنعلی و حامد رهدارپور (1401)، «اصل شفافیت قانون و جایگاه آن در رویۀ قضائی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 81.
Ø     میرمحمدصادقی، حسین (1395)، جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، تهران: میزان.
 

ب) تصمیم‌های قضائی

Ø     دادنامه شمارۀ 140168390003118690 مورخ 11/03/1401 شعبۀ سوم دادگاه ویژۀ رسیدگی به جرائم اخلالگران و مفسدان اقتصادی.
Ø     دادنامۀ ۹۷۰۹۹۷۷۸۰۷۲۰۰۰۰۲ مورخ 11/07/1397 شعبۀ دوم دادگاه ویژۀ رسیدگی به جرائم اخلال گران و مفسدان اقتصادی.
Ø     دادنامۀ شمارۀ 140063890010721596 مورخ 28/7/1400 صادره از شعبۀ 4 دادگاه انقلاب اسلامی تهران.
Ø     دادنامۀ شمارۀ 140068390018584311 مورخ 18/12/1400 شعبۀ سوم دادگاه ویژۀ رسیدگی به جرائم اخلالگران و مفسدان اقتصادی.
Ø     دادنامۀ شمارۀ 140068930009253572 مورخ 31/06/1400 شعبۀ سوم دادگاه ویژۀ رسیدگی به جرائم اخلالگران و مفسدان اقتصادی.
Ø     دادنامۀ شمارۀ 970997780730007 مورخ 24/10/1397 شعبۀ سوم دادگاه ویژۀ رسیدگی به جرائم اخلالگران و مفسدان اقتصادی.
Ø     کیفرخواست شمارۀ 9710432132000321 مورخ 11/07/1397 دادسرای عمومی و انقلاب تهران
 

  • تاریخ دریافت 16 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 11 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1404