فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

ماهیت و الزامات قرارداد حق تقدم خرید در حقوق ایران، فرانسه و آمریکا

نوع مقاله : تحقیقات بنیادی یا نظری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری
2 استاد حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری
چکیده
قرارداد حق تقدم خرید یکی از ابزارهای مهم در تحدید اختیار مالک در انتقال مال محسوب می‌شود. با توجه به عدم وجود مقررۀ خاص در حقوق ایران، مطالعۀ تطبیقی این قرارداد می‌تواند به روشن شدن ماهیت و الزامات آن کمک کند. این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، قرارداد حق تقدم خرید را در نظام‌های حقوقی ایران، فرانسه و ایالات متحده بررسی می‌کند. پرسش اصلی تحقیق این است که ماهیت و الزامات اختصاصی این قرارداد در هر یک از این نظام‌ها چیست. در حقوق فرانسه، این توافق پیش از اصلاحات ۲۰۱۶ در رویۀ قضائی پذیرفته شده و پس از اصلاحات، به‌عنوان یک قرارداد مقدماتی در کنار تعهد یک‌طرفه به رسمیت شناخته شد. در ایالات متحده، این توافق به نهادی مشابه اختیار معامله و تعهد منفی شباهت دارد که مالک را از انتقال مال به شخص ثالث بدون رعایت حق تقدم منع می‌کند. در حقوق ایران، با توجه به فقدان مقررات خاص، این توافق براساس اصل آزادی قراردادی و به‌عنوان تعهد سلبی با ماهیت التزام بدلی تفسیر می‌شود. از حیث الزامات، تعیین قیمت در قرارداد ضروری نیست و عدم تعیین مدت نیز، به‌دلیل آنکه این توافق تنها محدودیتی در انتخاب خریدار ایجاد می‌کند و نه در اصل انتقال، تعارضی با اصل منع تعهدات دائمی ندارد. این مطالعه نشان می‌دهد که قرارداد حق تقدم خرید در تمامی نظام‌ها توازن حقوقی میان مالک و ذی‌نفع را حفظ و از نقض حق تقدم جلوگیری می‌کند. بررسی این موضوع در حقوق ایران می‌تواند به توسعۀ قواعد و راهکارهای تقنینی کمک کند.
کلیدواژه‌ها

الف) منابع فارسی
Ø جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1396)، حقوق مدنی وصیت، تهران:  کتابخانۀ گنج دانش.
Ø ره‌پیک، حسن (1397)، حقوق مدنی اخذ به شفعه، تهران: خرسندی.
Ø کاتوزیان، ناصر (1395الف)، عقود معین، ج اول، تهران:  انتشارات شرکت سهامی انتشار.
Ø کاتوزیان، ناصر (1395ب)، قواعد عمومی قراردادها، ج اول، تهران:  انتشارات شرکت سهامی انتشار.
Ø کاتوزیان، ناصر (1389)، نظریۀ عمومی تعهدات، تهران:  میزان.
Ø کاظم‌الدلوجی، حسنین ریاض (1399)، مطالعۀ تطبیقی قراردادهای ایجادکنندۀ حق تقدم در خرید در حقوق ایران و عراق، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، مشهد: دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد.
Ø کریمی، عباس و سپیده راضی (1399)، «معاملات معارض با حق اولویت»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 91.
Ø میرشکاری، عباس و صابر علائی (1398)، «مطالعۀ تطبیقی حق اولویت در خرید در نظام کامن‌لا و حقوق نوشته با نظام حقوقی ایران»، فصلنامۀ پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شمارۀ 4.
Ø نعمت‌اللهی، اسماعیل (1393)، «بررسی نظریۀ ملک ان یملک (حق تملک)»، فصلنامۀ حقوق اسلامی، دورۀ یازدهم، شمارۀ 41.
Ø هراتی، مصطفی، و سمیرا هراتی قوی (1403)، «ماهیت حقوقی پیمان حق تقدم در حقوق جدید فرانسه و جایگاه آن در حقوق ایران»، مؤسسۀ انتشارات دانشگاه تهران، شمارۀ 20.
Ø یزدانیان، علیرضا (1388)، «ویژگی‌های معلق علیه در فقه، حقوق ایران و حقوق فرانسه»، فصلنامۀ فقه و مبانی حقوق اسلامی، شمارۀ 10.
 ب) منابع عربی
Ø بلحاج العربی، أ. د. (2021 م)، «الإطار القانونی للوعد بالتعاقد: دراسة فقهیة قضائیة مقارنة 2005 فی ضوء القانون المدنی الجزائری المعدل عام 2016 و قانون العقود الفرنسی الجدید»،  مجلة کلیة القانون الکویتیة العالمیة، السنة التاسعة، العدد 3.
Ø العتوم، نیبال محمد، فایز محمد البورینی و رنده عبدالکریم العمری (2022م)، «عقد الوعد بالتفضیل فی ضوء الفقه الإسلامی والقانون المدنی الأردنی (دراسة مقارنة)»، مجلة جرش للبحوث والدراسات، المجلد 23، العدد 1.
 ب) تصمیم‌های قضائی
Ø    دادنامۀ شمارۀ 140134390007414876 مورخ 21/12/1401، پروندۀ کلاسۀ 140134920002812074، شعبۀ 2 دادگاه عمومی حقوقی شهرستان رشت.
Ø    دادنامۀ شمارۀ 140234390004745746 مورخ 07/08/1402، شعبۀ 15 دادگاه تجدیدنظر استان گیلان.
Ø    دادنامۀ شمارۀ 140201390000648929 مورخ 19/12/1402، شعبۀ 35 دادگاه عمومی حقوقی محمدشهر.  

  • تاریخ دریافت 01 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 16 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 23 اردیبهشت 1404