فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

تزاحم بطلان پرداخت مرجح و اصل استقلال اعتبار اسنادی؛ مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری
چکیده
بطلان پرداخت مرجح، با هدف رعایت تساوی طلبکاران، ناظر بر منع تاجر متوقف از ترجیح یک طلبکار بر هیئت طلبکاران است. در اجرای این قاعده، ابزار ترجیح طریقیت داشته و انتقال یا تقیید اموال، در صورتی که از حصۀ غرما بکاهد، باطل است. صدور اعتبار اسنادی با اتکای به دارایی متقاضی، ازجمله شیوه ‏های پرداخت است که از یک سو برخوردار از اصل استقلال بوده و مصون از هر ایرادی است و از سوی دیگر می‏ تواند صدق پرداخت مرجح و باطل باشد. پاسخ به این پرسش که در تزاحم میان منع پرداخت مرجح و اصل استقلال اعتبار اسنادی کدام یک مقدم است، مستلزم توجه به مبنای بطلان پرداخت مرجح و تفکیک مصادیق اعتبار اسنادی است. در حقوق آمریکا، دکترین تخصیص و انتقال ارزش در یک مبادلۀ هم‌زمان، منطبق بر مصادیقی از اعتبار اسنادی است که از دارایی تاجر نکاسته و پرداخت مرجح تلقی نمی ‏شود. در حقوق ایران نیز اصل صحت مؤید استثنایی بودن موارد بطلان عمل حقوقی تاجر متوقف است. از این رو، چنانچه تاریخ صدور اعتبار اسنادی مؤخر از تاریخ توقف و با اخذ وثیقه باشد، در حقوق ایران پرداخت مرجح در اعتبار اسنادی تضمینی محقق می ‏شود، اما درمورد اعتبار اسناد تجاری می‏توان قائل به صحت بود. در حقوق آمریکا نیز، صدور اعتبار اسنادی تجاری صحیح و اعتبار اسنادی تضمینی بعد از تاریخ توقف، باطل است. چنانچه اعتبار اسنادی بدون اخذ وثیقه یا پیش ‌از تاریخ توقف صادر شود، هم در حقوق ایران و هم در آمریکا، اصل استقلال جریان می‌یابد و پرداخت به ذی‏نفع صحیح خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • اسکینی، ربیعا (1397)، حقوق تجارت، جلد 4، تهران: سمت.
    • بناءنیاسری، ماشاءاله (1395)، حقوق اعتبارات اسنادی (تجاری و تضمینی)، جلد 2، تهران: شهر دانش.
    • بنایی اسکویی، مجید (1394)، «نقد رأی بطلان معاملات ورشکسته در فاصلۀ توقف تا صدور حکم ورشکستگی»، فصلنامۀ رأی: مطالعات آراء قضایی، شمارۀ 12.
    • ستوده تهرانی، حسن (1390)، حقوق تجارت، جلد 4، تهران: دادگستر.
    • شیروی، عبدالحسین (1399)، حقوق تجارت بین‌الملل، تهران: سمت.
    • عبدی‏پور‏فرد، ابراهیم (1400)، حقوق تجارت، جلد 4، تهران: مجد.
    • عرفانی، محمود (1388)، حقوق تجارت، جلد 4، تهران: جنگل.
    • عیسی تفرشی، محمد (1376)، «اثر حکم ورشکستگی نسبت به معاملات تاجر ورشکسته با توجه به اصول و مبانی قانون مدنی»، فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، شمارۀ 6.
    • فخاری، امیرحسین (بی‏تا)، جزوۀ حقوق تجارت4-ورشکستگی، تهران: انجمن علمی دانشگاه امام صادق (ع).
    • مافی، همایون و صداقتی، علی (1397)، «تأملی بر استثنائات سنتی و نوظهور در قلمرو اصل استقلال اعتبارات اسنادی»، فصلنامۀ مطالعات حقوق تطبیقی، شمارۀ 2.
    • مافی، همایون و عطائی، محمد (1403)، «چگونگی تعیین قانون حاکم بر قراردادهای اعتبارات اسنادی مطابق مقررۀ رم یک 2008 و قانون تجارت متحدالشکل آمریکا مصوب 1995 با تأکید بر حقوق ایران»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 106.
    • مافی، همایون و عبدالصمدی، راضیه (1394)، «حقوق بانک گشایندۀ اعتبار اسنادی در فرض تقلب ذی‏نفع»، فصلنامۀ پژوهشنامۀ بازرگانی، شمارۀ 76.
    • مافی، همایون، بهرامپوری، رسول و رامشی، میثم (1401)، «تحلیل حقوقی ماهیت اعتبارات اسنادی»، دو فصلنامۀ دانشنامۀ حقوق اقتصادی، شمارۀ 21.

  • تاریخ دریافت 29 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 26 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1404