تحولات نوین در حوزۀ هوش مصنوعی و فناوریهای نوظهور، مفهوم سنتی عدالت قضائی را با دگرگونیهای اساسی روبهرو ساخته است. ظهور پدیدههایی چون دادگاههای متاورسی، سیستمهای قضائی خودمختار و عدالت غیرمتمرکز مبتنی بر وب 3، الگووارۀ جدیدی با عنوان «عدالت الگوریتمی» را پدید آورده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی ضمن مطالعۀ تطبیقیِ نظامهای قضائی پیشتاز، به واکاوی چالشها و فرصتهای گذار از عدالت انسانمحور به عدالت دادهمحور پرداخته است. یافتهها نشان میدهد علیرغم کارایی قابل توجه سیستمهای هوشمندِ قضائی، مسائلی همچون وجود تبعیض الگوریتمی، چگونگی حفظ حریم خصوصی اطلاعاتی و حمایت از دادۀ شخصی همچنین مسائل مربوط به مشروعیت، مسئولیت و شفافیت در تصمیمگیریها، مستلزم راهکارهای حقوقی ـ فنی نوآورانه است. در این راستا و در جهت نظاممندسازی جریان عدالت الگوریتمی از یک سو تدوین چارچوبهای قانونی و از سویی دیگر بهرهمندی از سازوکار اجرایی و نظارتی ضروری است. درنهایت این پژوهش با ارائۀ مدلی تلفیقی برای همکاری انسان و ماشین در فرایند قضائی، چارچوبی نوین برای تضمین عدالت در عصر الگوریتمها را پیشنهاد میکند که میتواند در مسیر رفع و تقلیل چالشهای موجود مورد توجه قرار گیرد.
انصاری، باقر (1401)، «مطالعۀ حقوقی تبعیض الگوریتمی»،دانش حقوق عمومی،شمارۀ 11(4).
حسینی، احمد، عبدخدائی، زهره و شریفخانی، محمد (1402)، «کاربرد هوش مصنوعی در رسیدگیهای قضائی، چالش شفافیت و راهکارهای آن»، فصلنامۀ دیدگاههای حقوق قضائی، شمارۀ 28(101).
رهبری، ابراهیم و شعبانپور، علی (1402)، «چالشهای کاربرد هوش مصنوعی بهعنوان قاضی در دادرسیهای حقوقی»، تحقیقات حقوقی، شمارۀ 25(100).
لطیفزاده، مهدیه، قبولی درافشان، سید محمد مهدی، محسنی، سعید، و عابدی، محمد (1401)، «تبیین اسباب مشروعیت پردازش دادۀ شخصی از منظر حقوق اتحادیۀ اروپا و ایران»،مطالعات حقوقی،شمارۀ 14(3).
لطیف زاده,مهدیه . (1403). تحول احراز عدالت در نظام قضائی با پردازش هوشمند داده. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), 151-174. doi: 10.22034/jlvi.2025.2048882.1280
MLA
لطیف زاده,مهدیه . "تحول احراز عدالت در نظام قضائی با پردازش هوشمند داده", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 108, 1403, 151-174. doi: 10.22034/jlvi.2025.2048882.1280
HARVARD
لطیف زاده مهدیه. (1403). 'تحول احراز عدالت در نظام قضائی با پردازش هوشمند داده', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), pp. 151-174. doi: 10.22034/jlvi.2025.2048882.1280
CHICAGO
مهدیه لطیف زاده, "تحول احراز عدالت در نظام قضائی با پردازش هوشمند داده," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 108 (1403): 151-174, doi: 10.22034/jlvi.2025.2048882.1280
VANCOUVER
لطیف زاده مهدیه. تحول احراز عدالت در نظام قضائی با پردازش هوشمند داده. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(108): 151-174. doi: 10.22034/jlvi.2025.2048882.1280