یکی از مهمترین آثار مالی عقد نکاح، مهریه اسـت که مورد توافق قرار میگیرد و در عقد نکاح ذکر میشود. نوع، وصف و مقدار مهریه در گذر زمان تغییرات و تطورات فراوان داشته و در عصر کنونی نیز چالشهای متعددی را در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و حقوقی به همراه داشته است. تعیین رمزارزها بهعنوان مهریه یکی از مسائل نوظهوری است که با پیشرفت تکنولوژی و گسترش فضای مجازی به منصۀ ظهور رسیده و با توجه به نوظهور بودن این پدیده، مسائل متعدد فقهی و حقوقی بر این حوزه مترتب است. مقالۀ حاضر با رویکرد فقهی- حقوقی و با روش توصیفی- تحلیلی بهصورت کتابخانهای درصدد یافتن پاسخ به این سؤال است که نظرگاه فقهی و حقوقی درمورد امکان قرار گرفتن رمزارزها بهعنوان مهریه در عقد نکاح چیست؟ پس از بیان و نقد چالشهای فقهی و قانونی مطرحشده پیرامون رمزارزها، نگارندگان به این نتیجه رسیدهاند چنانچه رمزارزها ویژگیها و شرایط مورد نظر فقهی و حقوقی مهریه را دارا باشند، تعیین آن بهعنوان مهریه بلااشکال است و بر این اساس، با توجه به اینکه میتوان مالیت اعتباری، ملکیت قابل انتقال، معین و معلوم بودن را برای رمزارزها لحاظ کرد، جواز قرار دادن آن بهعنوان مهر همسر، مشکل فقهی و حقوقی ندارد.
کاتوزیان، ناصر (1371)، حقوق مدنی خانواده، تهران: بهمن برنا.
گرجی، ابوالقاسم (1402ق)، مقالات حقوقی مالکیت در اسلام، تهران: دانشگاه تهران.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، دورۀ متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال)، تهران: گنج دانش.
محمودی، اصغر (1398)، «تحلیل ارزهای مجازی در پرتو فقه»، مطالعات حقوق خصوصی، شمارۀ
مددی، مهدی، قائمی خرق، محسن، و شفیعی، قاسم (1400)، «جستار فقهی حقوقی در مسئلۀ قانونمندسازی "ارزهای رمزنگاریشده"»، مجلس و راهبرد، شمارۀ 28(105 ).
مراد نجفآبادی ، زهره و کافیموسوی، اباذر (1400)، جایگاه بلاکچین و رمزارزها در دنیای مدرن (با تأکید بر چالشهای قانونی و فقهی رمزارز)، مازندران: اودیسه.
منصور، جهانگیر (1403)، کتاب قانون مدنی، تهران: دیدآور.
نبوی، سیّد مهدی و صابر، محمود (1399)، «مطالعۀ تطبیقی چالشهای نظام عدالت کیفری ایران در دادرسی جرائم مرتبط با ارزهای مجازی»، فصلنامۀ پژوهشهای حقوق تطبیقی، شمارۀ 1.
نوری، مهدی و نوابپور، علیرضا (۱۳۹۶)، «طراحی چارچوب مفهومی سیاستگذاری ارزهای مجازی در اقتصاد ایران»، سیاستگذاری عمومی، ﺷﻤﺎرۀ 4.
ب) منابع عربی
ابن زهره حلبی، حمزه بن علی (1417ق)، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: مؤسسۀ امام صادق.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
اشتهاردی، علیپناه (1417ق)، مدارک العروة، تهران: دار الأسوة.
انصاری، مرتضی (1411ق)، کتاب المکاسب، قم: منشورات دارالذخائر.
ایروانی، علی (1406 ق)، حاشیةالمکاسب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسالمی.
جزایری، محمدجعفر (1416ق)، هدی الطالب الی شرح المکاسب، قم: دارالکتاب.
حر العاملی، محمد بن حسن (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم: آل البیت.
حکیم، سید محسن (بیتا)، نهج الفقاهة، قم: 22 بهمن.
حلی، حسن بن یوسف (1410ق)، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسۀ آل البیت لإحیاء التراث.
خمینی، سید روحالله (1415ق)، المکاسب المحرمه، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خمینی، سید روحالله (1421ق)، کتاب البیع، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
خوانساری، سید احمد (1405ق)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، تهران، مکتبۀ الصدوق.
کافی موسوی,اباذر و حسنخانی,احمدرضا . (1403). امکان سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), 131-150. doi: 10.22034/jlvi.2025.2032422.1192
MLA
کافی موسوی,اباذر , و حسنخانی,احمدرضا . "امکان سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 108, 1403, 131-150. doi: 10.22034/jlvi.2025.2032422.1192
HARVARD
کافی موسوی اباذر, حسنخانی احمدرضا. (1403). 'امکان سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), pp. 131-150. doi: 10.22034/jlvi.2025.2032422.1192
CHICAGO
اباذر کافی موسوی و احمدرضا حسنخانی, "امکان سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 108 (1403): 131-150, doi: 10.22034/jlvi.2025.2032422.1192
VANCOUVER
کافی موسوی اباذر, حسنخانی احمدرضا. امکان سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(108): 131-150. doi: 10.22034/jlvi.2025.2032422.1192