فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

امکان ‏سنجی فقهی و حقوقی تعیین رمز ارزها به عنوان مهریه در عقد نکاح

نوع مقاله : تحقیقات بنیادی یا نظری

نویسندگان
1 استادیار آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان
2 استادیار الهیات، دانشگاه فرهنگیان
چکیده
یکی از مهم‌ترین آثار مالی عقد نکاح، مهریه اسـت که مورد توافق قرار می‌گیرد و در عقد نکاح ذکر می‌شود. نوع، وصف و مقدار مهریه در گذر زمان تغییرات و تطورات فراوان داشته و در عصر کنونی نیز چالش‌های متعددی را در حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی و حقوقی به همراه داشته است. تعیین رمزارزها به‌عنوان مهریه یکی از مسائل نوظهوری است که با پیشرفت تکنولوژی و گسترش فضای مجازی به منصۀ ظهور رسیده و با توجه به نوظهور بودن این پدیده، مسائل متعدد فقهی و حقوقی بر این حوزه مترتب است. مقالۀ حاضر با رویکرد فقهی- حقوقی و با روش توصیفی- تحلیلی به‌صورت کتابخانه‌ای درصدد یافتن پاسخ به این سؤال است که نظرگاه فقهی و حقوقی درمورد امکان قرار گرفتن رمزارزها به‌عنوان مهریه در عقد نکاح چیست؟ پس از بیان و نقد چالش‌های فقهی و قانونی مطرح‌شده پیرامون رمزارزها، نگارندگان به این نتیجه رسیده‌اند چنانچه رمزارزها ویژگی‌ها و شرایط مورد نظر فقهی و حقوقی مهریه را دارا باشند، تعیین آن به‌عنوان مهریه بلااشکال است و بر این اساس، با توجه به اینکه می‌توان مالیت اعتباری، ملکیت قابل انتقال، معین و معلوم بودن را برای رمزارزها لحاظ کرد، جواز قرار دادن آن به‌عنوان مهر همسر، مشکل فقهی و حقوقی ندارد.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • آذری، سکینه، افضلی گروه، روح‌اله، و تارم، میثم (1400)، «بررسی احکام فقهی ارز مجازی: مطالعۀ موردی بیت‌کوین»، مطالعات فقه اقتصادی، شمارۀ 3(4 ).
    • امامی، سید حسن (1366)، حقوق مدنی، تهران: اسلامیه.
    • بهاروندی، احمد (1388)، «بیان و اثبات تفاوت ماهوی مبنی بر غرر و "قراردادهای پوشش ریسک" از منظر فقه امامیه»، راهبرد یاس، شمارۀ 18.
    • چیت‌سازیان، مرتضی و خورسندی، زهرا (1400)، «ماهیت و مالیت ارزهای دیجیتال از منظر فقه مقارن»، فقه مقارن، شمارۀ
    • حکمت‎نیا، محمود و جعفر زمانی (1392)، «وضعیت حقوقی معاملات سفهی در فقه امامیه و حقوق ایران»، حقوق اسلامی، شمارۀ 36.
    • ذاکری، سید روح‌الله (1400)، «نقد دو دلیل بر حرمت استخراج بیت‌کوین و اثبات حلیت آن به‌عنوان جعاله»، فصلنامۀ پژوهش‌های پولی- بانکی، شمارۀ
    • رستمی، محمدزمان و رستمی، محمدهادی (1400)، «تحلیل ماهیت، آثار و چالش‌های اقتصادی و فقهی بیت‌کوین»، معرفت اقتصاد اسلامی، شمارۀ 12 (پیاپی 24).
    • روشن، محمد، مظفری، مصطفی، و میرزایی، هانیه (1398)، «بررسی وضعیت فقهی و حقوقی بیت‌کوین»، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ ۸۷.
    • سلطانی، محمد و اخوان هزاوه، حامده (1391)، «ماهیت و قواعد حقوقی توثیق سهام»، بورس اوراق بهادار، شمارۀ 5(17).
    • شاه ملک‌پور، حسن و دریایی، رضا (1399)، «جستاری نقادانه پیرامون مالیت مورد معامله از منظر فقه مذاهب اسلامی»، فقه مقارن، شمارۀ 16.
    • صفایی سیدحسین (1389)، دورۀ مقدماتی حقوق مدنی (اشخاص و اموال)، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
    • ﻋﺒﺪی‌پور، اﺑﺮاﻫﯿﻢ (1389)، «ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺣﻘﻮقی ﻣﺎﻫﯿﺖ پول الکتروﻧﯿکی»، حقوق خصوصی، ﺷﻤﺎرۀ 16.
    • ﻋﻠﻮی وﺛﻮقی، سید یوسف و ﻏﻼمی، هادی (1402)، «نگاهی ﻧﻮ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻓﻘهی رﻣﺰارزﻫﺎ و ﻣﻌﺎﻣﻼت آن»، دوفصلنامۀ ﻋﻠمی پژوﻫﺶﻧﺎمۀ ﻓﻘﻪ اﺟﺘﻤﺎعی، شمارۀ 2.
    • قاسم‌زاده، مرتضی (1401)، «تعدیل مهر»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 19(67).
    • کاتوزیان، ناصر (1371)، حقوق مدنی خانواده، تهران: بهمن برنا.
    • گرجی، ابوالقاسم (1402ق)، مقالات حقوقی مالکیت در اسلام، تهران: دانشگاه تهران.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، دورۀ متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال)، تهران: گنج دانش.
    • محمودی، اصغر (1398)، «تحلیل ارزهای مجازی در پرتو فقه»، مطالعات حقوق خصوصی، شمارۀ
    • مددی، مهدی، قائمی خرق، محسن، و شفیعی، قاسم (1400)، «جستار فقهی حقوقی در مسئلۀ قانونمندسازی "ارزهای رمزنگاری‌شده"»، مجلس و راهبرد، شمارۀ 28(105 ).
    • مراد نجف‌آبادی ، زهره و کافی‌موسوی، اباذر (1400)، جایگاه بلاک‌چین و رمزارزها در دنیای مدرن (با تأکید بر چالش‌های قانونی و فقهی رمزارز)، مازندران: اودیسه.
    • منصور، جهانگیر (1403)، کتاب قانون مدنی، تهران: دیدآور.
    • میرزاخانی، رضا، سعدی، حسینعلی (1397)، «بیت‌کوین و ماهیت مالی فقهی پول مجازی»، جستارهای اقتصادی، شمارۀ30.
    • نبوی، سیّد مهدی و صابر، محمود (1399)، «مطالعۀ تطبیقی چالش‌های نظام عدالت کیفری ایران در دادرسی جرائم مرتبط با ارزهای مجازی»، فصلنامۀ پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شمارۀ 1.
    • نوری، مهدی و نواب‏پور، علیرضا (۱۳۹۶)، «طراحی چارچوب مفهومی سیاستگذاری ارزهای مجازی در اقتصاد ایران»، سیاست‏گذاری عمومی، ﺷﻤﺎرۀ 4.

     

    ب) منابع عربی

    • ابن زهره حلبی، حمزه بن علی (1417ق)، غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: مؤسسۀ امام صادق.
    • ابن ‌‌منظور، محمد ‌‌بن ‌‌مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
    • اشتهاردی، علی‌پناه (1417ق)، مدارک العروة، تهران: دار الأسوة.
    • انصاری، مرتضی (1411ق)، کتاب المکاسب، قم: منشورات دارالذخائر.
    • ایروانی، علی (1406 ق)، حاشیةالمکاسب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسالمی.
    • جزایری، محمدجعفر (1416ق)، هدی الطالب الی شرح المکاسب، قم: دارالکتاب.
    • حر العاملی، محمد بن حسن (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة، قم: آل البیت.
    • حکیم، سید محسن (بی‌تا)، نهج الفقاهة، قم: 22 بهمن.
    • حلی، حسن بن یوسف (1410ق)، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسۀ آل البیت لإحیاء التراث.
    • خمینی، سید روح‌الله (1415ق)، المکاسب المحرمه، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    • خمینی، سید روح‌الله (1421ق)، کتاب البیع، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    • خوانساری، سید احمد (1405ق)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، تهران، مکتبۀ الصدوق.
    • راغب اصفهانی، حسین‌ بن ‌محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم.
    • صدر، سید محمدباقر (1417ق)، اقتصادنا، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
    • محقق کرکی، علی بن حسین (1411ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسۀآل البیت لاحیاء التراث.
    • میرزای قمی. ابوالقاسم بن محمدحسن (1413ق)، جامع الشتات فی اجوبة السؤالات، تهران: کیهان.
    • نائینی، محمدحسین (1373)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تهران: المکتبة المحمدیة.
    • نائینی، محمدحسین (1413ق)، المکاسب و البیع، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
    • نجفی، محمدحسن (1368)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تهران، دارالکتب الإسلامیۀ.

     

     

     

     

     

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1404