هوش مصنوعی فناوری رو به گسترشی است که عرصه های مختلف زندگی انسان را نه فقط تحت تأثیر که بهزودی به تمامه متحول میکند و بعضاً بهطور کامل در اختیار می گیرد، کما اینکه تنها با ملاحظۀ تعداد سامانه های قانون برنامۀ هفتم پیشرفت (مصوب 1403) که بالغ بر ده ها سامانه میشود و تمامی خدمات حیاتی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و قضائی همۀ ایرانیان و ساکنان کشور را شامل می گردد. در این مسیر هرچند گام های اولیۀ توسعۀ هوش مصنوعی مدعی افزایش رفاه و توسعه بوده و هست، ولی مسائل هوش مصنوعی بر زندگی اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی، امنیت و ایمنی حیات بشریت، جریان عدالت، توزیع عادلانۀ ثروت و قدرت، مبارزه با جرم و فساد، ثبات کار و اشتغال، حفظ حریم خصوصی و داده های شخصی، رعایت قواعد رقابت در تجارت و کسب و کار، امنیت روانی جامعه و ... انکارناپذیر است. نگارندۀ این مقاله با رویکرد تطبیقی و روش توصیفی ـ تحلیلی به این پرسش پاسخ میدهد که از حیث حقوقی چگونه میتوان فناوری هوش مصنوعی را بهمنظور تأمین و تضمین حقوق عامه مدیریت کرد؟. یافته های این تحقیق مطابق تعهدات عام دولت مبنی بر اجرا و تأمین حقوق عامه در اصل سوم قانون اساسی و وظیفۀ قوۀ قضائیه مبنی بر احیا و استیفای حقوق عامه بهموجب اصل ۱۵۶، بر لزوم وضع قانون اختصاصی، تعیین حمایت ها و محدودیت ها، ایجاد نهاد تنظیم گر در نقطۀ تعادل حقوق عامه و حق بر توسعه، عدم واگذاری کامل تصمیم گیری و صدور رأی (اداری/شبه قضائی و قضائی) به ماشین، و اعمال نظارت قضائی بر این فناوری در سپهر عمومی دلالت می کند.
افشاری، فاطمه و اکبری، مینا (1403)، «نقش قوۀ قضائیه در تأمین امنیت روانی شهروندان در راستای احیای حقوق عامه»، فصلنامۀ میزان حقوق عامه، شمارۀ 1.
اجاقی، حامد، سلیمانی روزبهانی، فاطمه، و نادعلی، ایمان ظهوریان (1403)، «دکترین هنجارگذاری و تنظیمگری هوش مصنوعی»، فصلنامۀ حقوق دولت، شمارۀ 15.
اصحابی، فاطمه و پروین، خیرالله (1401)، «آسیبشناسی احیای حقوق عامه از سوی دیوان عدالت اداری با تأکید بر مفهوم ذی نفع»، دوفصلنامه جستارهای نوین حقوق اداری، شمارۀ 2(3).
پژوهشگاه قوۀ قضائیه (1396)، گفتارهایی در باب نهاد دادستانی و احیای حقوق عامه، تهران: پژوهشگاه قضائیه.
زند، حسین (1403) حمایت از دادهها در حقوق موضوعۀ ایران، زیر نظر باقر انصاری، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کوکلبرگ، مارک (1403)، درآمدی بر فلسفۀ سیاسی هوش مصنوعی؛ از مفهوم آزادی تا حاکمیت رباتها، تهران: مؤسسۀ فرهنگی و هنری دیدگاه کاوش و سازندگی دکسا.
غمامی، سید محمد مهدی (1397)، «واکاوی مفهومی "نظم عمومی" و "حفظ نظام"»، فصلنامۀ فقه حکومتی، دورۀ 3، شمارۀ 5.
غمامی، سید محمد مهدی (1397)، «الگوی احیای حقوق عامه با تحول در نظام هنجارها و ساختارهای قضائی»، فصلنامۀحقوق اسلامی، شمارۀ 15(58).
غمامی، سید محمد مهدی (1402)، «صلاحیتها و گامهای استیفای حقوق عامۀ اداری؛ بررسی تحولات قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحات 1402)»، فصلنامۀ حقوق و دولت، شمارۀ12.
غمامی، سید محمدمهدی (1403)، «مقدمهای بر چرایی قانونگذاری هوش مصنوعی»، فصلنامۀ حقوق دولت، شمارۀ 15.
محسنی، فرید (1392)، «پیشگیری از فساد اداری با تأکید بر فناوری اطلاعات«، فصلنامۀ دیدگاههای حقوق قضائی، شمارۀ 61.
نقرهکار، محمدصالح (1388)، نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه، تهران: جنگل.
هاشمی، سید حسین (1403)، «کنترل یا نوآوری؛ الزامات حقوقی سیاستهای تنظیمی در زمینۀ هوش مصنوعی»، فصلنامۀحقوق دولت، شمارۀ 15.
غمامی,سید محمد مهدی . (1403). تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), 101-129. doi: 10.22034/jlvi.2025.2038973.1220
MLA
غمامی,سید محمد مهدی . "تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 108, 1403, 101-129. doi: 10.22034/jlvi.2025.2038973.1220
HARVARD
غمامی سید محمد مهدی. (1403). 'تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), pp. 101-129. doi: 10.22034/jlvi.2025.2038973.1220
CHICAGO
سید محمد مهدی غمامی, "تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 108 (1403): 101-129, doi: 10.22034/jlvi.2025.2038973.1220
VANCOUVER
غمامی سید محمد مهدی. تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(108): 101-129. doi: 10.22034/jlvi.2025.2038973.1220