فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

تنظیم هوش مصنوعی به منظور تأمین و تضمین حقوق عامه

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسنده
دانشیار حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه امام صادق(ع)
چکیده
هوش مصنوعی فناوری رو به گسترشی است که عرصه ‏های مختلف زندگی انسان را نه فقط تحت تأثیر که به‌زودی به تمامه متحول می‌کند و بعضاً به‌طور کامل در اختیار می‏ گیرد، کما اینکه تنها با ملاحظۀ تعداد سامانه‏ های قانون برنامۀ هفتم پیشرفت (مصوب 1403) که بالغ بر ده‏ ها سامانه می‏شود و تمامی خدمات حیاتی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و قضائی همۀ ایرانیان و ساکنان کشور را شامل می ‏گردد. در این مسیر هرچند گام‏ های اولیۀ توسعۀ هوش مصنوعی مدعی افزایش رفاه و توسعه بوده و هست، ولی مسائل هوش مصنوعی بر زندگی اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی، امنیت و ایمنی حیات بشریت، جریان عدالت، توزیع عادلانۀ ثروت و قدرت، مبارزه با جرم و فساد، ثبات کار و اشتغال، حفظ حریم خصوصی و داده‏ های شخصی، رعایت قواعد رقابت در تجارت و کسب و کار، امنیت روانی جامعه و ... انکارناپذیر است. نگارندۀ این مقاله با رویکرد تطبیقی و روش توصیفی ـ تحلیلی به این پرسش پاسخ می‏دهد که از حیث حقوقی چگونه می‏توان فناوری هوش مصنوعی را به‌منظور تأمین و تضمین حقوق عامه مدیریت کرد؟. یافته ‏های این تحقیق مطابق تعهدات عام دولت مبنی بر اجرا و تأمین حقوق عامه در اصل سوم قانون اساسی و وظیفۀ قوۀ قضائیه مبنی بر احیا و استیفای حقوق عامه به‌موجب اصل ۱۵۶، بر لزوم وضع قانون  اختصاصی، تعیین حمایت‏ ها و محدودیت‏ ها، ایجاد نهاد تنظیم ‏گر در نقطۀ تعادل حقوق عامه و حق بر توسعه، عدم واگذاری کامل تصمیم‏ گیری و صدور رأی (اداری/شبه قضائی و قضائی) به ماشین، و اعمال نظارت قضائی بر این فناوری در سپهر عمومی دلالت می‏ کند.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • افشاری، فاطمه و اکبری، مینا (1403)، «نقش قوۀ قضائیه در تأمین امنیت روانی شهروندان در راستای احیای حقوق عامه»، فصلنامۀ میزان حقوق عامه، شمارۀ 1.
    • اجاقی، حامد، سلیمانی روزبهانی، فاطمه، و نادعلی، ایمان ظهوریان (1403)، «دکترین هنجارگذاری و تنظیم‌گری هوش مصنوعی»، فصلنامۀ حقوق دولت، شمارۀ 15.
    • اصحابی، فاطمه و پروین، خیرالله (1401)، «آسیب‌شناسی احیای حقوق عامه از سوی دیوان عدالت اداری با تأکید بر مفهوم ذی نفع»، دوفصلنامه جستارهای نوین حقوق اداری، شمارۀ 2(3).
    • پژوهشگاه قوۀ قضائیه (1396)، گفتارهایی در باب نهاد دادستانی و احیای حقوق عامه، تهران: پژوهشگاه قضائیه.
    • پژوهشگاه قوۀ قضائیه (1402)، بایسته‏های تقنینی حقوق عامه، تهران: پژوهشگاه قضائیه.
    • زند، حسین (1403) حمایت از داده‌ها در حقوق موضوعۀ ایران، زیر نظر باقر انصاری، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کوکلبرگ، مارک (1403)، درآمدی بر فلسفۀ سیاسی هوش مصنوعی؛ از مفهوم آزادی تا حاکمیت ربات‌ها، تهران: مؤسسۀ فرهنگی و هنری دیدگاه کاوش و سازندگی دکسا.
    • غمامی، سید محمد مهدی (1397)، «واکاوی مفهومی "نظم عمومی" و "حفظ نظام"»، فصلنامۀ فقه حکومتی، دورۀ 3، شمارۀ 5.
    • غمامی، سید محمد مهدی (1397)، «الگوی احیای حقوق عامه با تحول در نظام هنجارها و ساختارهای قضائی»، فصلنامۀ حقوق اسلامی، شمارۀ 15(58).
    • غمامی، سید محمد مهدی (1402)، «صلاحیت‎ها و گام‌های استیفای حقوق عامۀ اداری؛ بررسی تحولات قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحات 1402)»، فصلنامۀ حقوق و دولت، شمارۀ12.
    • غمامی، سید محمدمهدی (1403)، «مقدمه‌ای بر چرایی قانون‌گذاری هوش مصنوعی»، فصلنامۀ حقوق دولت، شمارۀ 15.
    • محسنی، فرید (1392)، «پیشگیری از فساد اداری با تأکید بر فناوری اطلاعات«، فصلنامۀ دیدگاههای حقوق قضائی، شمارۀ 61.
    • نقره‌کار، محمدصالح (1388)، نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه، تهران: جنگل.
    • هاشمی، سید حسین (1403)، «کنترل یا نوآوری؛ الزامات حقوقی سیاست‌های تنظیمی در زمینۀ هوش مصنوعی»، فصلنامۀ حقوق دولت، شمارۀ 15.

     

     

  • تاریخ دریافت 10 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 17 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1404