تقصیر جزایی یکی از مراتب رکن روانی جرم است که این مهم، ضرورت تبیین خصوصیات آن را بیشازپیش نمایان می سازد، زیرا جرم غیرعمدی به معنای بی نیازی پدیدۀ مجرمانه از احراز رکن روانی نبوده و اینگونه جرائم نیز از ضرورت احراز فعلوانفعالات ذهنی و خصوصیات رفتاری به خصوصی برخوردارند. هرچند تقصیر به عنوان جزئی از عنصر روانی جرم، در طول عمد جزایی قرار می گیرد، اما اشتراک این دو مفهوم در برخی از جهات، ارائۀ ارکان و ضوابط مفهومی در پرتو یک تعریف جامع و مانع از تقصیر را ضرورت می بخشد تا از این طریق، مرزهای مبهم و مشترک تقصیر با مفاهیم کیفری دیگر و همچنین آثار آن در واکنش کیفری، مورد شناسایی قرار گیرد. از این رو، نوشتار حاضر با روش توصیفی – تحلیلی درصدد پاسخگویی به این پرسش است که تقصیر جزایی از چه ارکان مفهومی تشکیل شده است و این مفهوم در کدام یک از جرائم مورد شناسایی قرار گرفته است؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که ارتکاب اختیاری رفتار نامتعارفی که نتیجۀ مجرمانۀ غیرقابل توجیهی را عرفاً محتمل می سازد، بدون نیاز به اراده در مقدمات و با احراز رابطۀ سببیت میان آنها، تقصیر جزایی را محقق می سازد. با تدقیق در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز کاملاً هویداست که جرائم تقصیری در نظام تقنین کیفری ایران تا حدودی بسط پیدا کرده و مفاهیمی مانند تسبیب غیرعمدی در جنایت، ضمان پزشک، مسئولیت ناشی از رفتار دیگری، ورشکستگی و برخی از جرائم علیه عدالت قضائی، همگی دائرمدار تقصیر جزایی شکل گرفته اند.
احدی، فاطمه (۱۳۹۳)، اندیشههاینودربابخطایکیفری، تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
استفانی، گاستون و لواسور، ژرژ (۱۳۸۳)، حقوقجزایعمومی، ترجمۀ حسن دادبان، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
امامی، سید حسن (۱۳۸۳)، حقوقمدنی، جلد اول، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
امینی، مهدی و آقابابائی طاقانکی، عظیم و قدیری بهرام آبادی، رشید (1402)، «عناصر جرائم شرکتی ورشکستگی به تقصیر یا تقلب در نظام کیفری ایران»، فصلنامۀدیدگاههایحقوققضائی، دورۀ 28، شمارۀ
آقایینیا، حسین (1401)، جرائمعلیهتمامیتجسمانیاشخاص(جنایات)، تهران: انتشارات میزان.
آقایینیا، حسین و رستمی، هادی (1400)، جرائمعلیهمصالحعمومیکشور، تهران: انتشارات میزان.
بادینی، حسن (1389)، «نگرشی انتقادی به معیار انسان معقول و متعارف در تشخیص تقصیر»، فصلنامۀحقوقدانشکدۀحقوقوعلومسیاسیدانشگاهتهران، شمارۀ
باهری، محمد (1381)، حقوقجزایعمومی، تهران: انتشارات رهام.
بوشهری، جعفر (1387)، حقوقجزا(جبرانخسارت)،جلد سوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
بیگی، جمال و یزدانی، حکیمه (1398)، «نقش بزهدیده بر مسئولیت بزهکار در قانون مجازات اسلامی از منظر آموزهای بزهدیدهشناسی علمی»، فصلنامۀتحقیقاتحقوقخصوصیوکیفری، شمارۀ
پاکروش، کبری (1387)، «بزهدیدهشناسی؛ رویکردی جدید به بزهدیده»، فصلنامۀامنیتاجتماعی، شمارۀ
پرادل، ژان (1396)، تاریخاندیشههایکیفری، ترجمۀ علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: سمت.
پوربافرانی، حسن (1390)، جرائمعلیهامنیتوآسایشعمومی، تهران: جنگل (جاودانه).
حرعاملی، محمد بنحسن (1414ق)، وسائلالشیعهإلیتحصیلمسائلالشریعه، الجزء الخامس عشر، الطبعه الثانیه، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.
حسینی روحانی، سید محمدصادق (1414ق)، فقهالصادق، الجزء السادس و العشرون، کتاب الدیات، الطبعه الثالثه، قم: مؤسسه دارالکتاب.
حسینی شیرازی، سید محمد (1409ق)، الفقه؛موسوعهالإستدلالیهفیالفقهالإسلامی، الجزء التسعون، کتاب الدیات، الطبعه الثانیه، بیروت: دارالعلوم للطباعه و النشر و التوزیع.
حسینی عاملی، سید محمدجواد (بیتا)، مفتاحالکرامهفیشرحقواعدالعلامه، الجزء العاشر، بیروت: دارالإحیاء التراث العربی للطباعه و النشر و التوزیع.
حلی، حسن بن یوسف (1419ق)، قواعدالأحکامفیمعرفهالحلالوالحرام، الجزء الثالث، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه النشر الإسلامی لجماعه التابعه لجماعه المدرسین.
حلی، علامه حسن بن یوسف (1410ق)، إرشادالأذهانإلیأحکامالإیمان، الجزء الثانی، تحقیق: فارس الحسون، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
حلی، علامه حسن بن یوسف (1420ق)، تحریرالأحکامالشرعیهعلیمذهبالإمامیه، تحقیق: إبراهیم البهادری، الجزء الخامس، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه الإمام الصادق.
حلی، فخرالمحققین محمد بن حسن (1387ق)، إیضاحالفوائدفیشرحمشکلاتالقوائد، الجزء الرابع، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه إسماعیلیان.
حلی، محقق جعفر بن حسن (1408ق)، شرایعالإسلامفیمسائلالحلالوالحرام، تصحیح: عبدالحسین محمد علی بقال، الجزء الرابع، کتاب الدیات، الطبعه الثانیه، قم: مؤسسه إسماعیلیان.
حلی، محقق جعفر بن حسن (1410ق)، المختصرالنافعفیفقهالإمامیه، الطبعه الثالثه، طهران: قسم الدراسات الإسلامیه فی مؤسسه البعثه.
حلی، محمد بن إدریس (1411ق)، السرائرالحاویلتحریرالفتاوی، الجزء الثالث، الطبعه الثانیه، قم: مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
زبیدی، مرتضی (1414ق)، تاجالعروسمنجواهرالقاموس، الجزء السابع، بیروت: دارالفکر.
طباطبایی، سیدعلی (1412ق)، ریاضالمسائلفیبیانأحکامالشرعبالدلائل، الجزء الرابع عشر، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
طوسی، محمد بن حسن (1400ق)، النهایهفیمجردالفقهوالفتاوی، کتاب الدیات، الطبعه الثانیه، بیروت: دارالکتاب العربی.
فاضل هندی، بهاءالدین (1424ق)، کشفاللثامعنقواعدالأحکام، الجزء الحادی عشر، کتاب الجنایات، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
فیروزآبادی، أبوطاهر مجدالدین (1426ق)، القاموسالمحیط، الجزء الأول، الطبعه الثامنه، بیروت: مؤسسه الرساله للطباعه و النشر و التوزیع.
معلوف، لوییس (1374)، المنجدفیاللغهوالأعلام، ترجمۀ محمد بندرریگی، چاپ اول، تهران: انتشارات ایران.
مقدس أردبیلی، أحمد (1416ق)، مجمعالفائدهوالبرهانفیشرحإرشادالأذهان، الجزء الثالث عشر، کتاب الجنایات، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه النشر الأسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
موحدی لنکرانی، محمدفاضل (1383)، القواعدالفقهیه، الجزء الأول، الطبعه الأولی، قم: مرکز فقه الأئمه الأطهار (ع).
موسوی خمینی، سید روح الله (1390ق)، تحریرالوسیله، الجزء الثانی، کتاب الدیات، الطبعه الثانیه، النجف الاشرف؛ مطبعه الآداب.
موسوی خویی، سید أبوالقاسم (1396ق)، مبانیتکملهالمنهاج، الجزء الثانی، کتاب الدیات، الطبعه الثانیه، النجف الأشرف؛ مکتبه و مطبعه الآداب
موسوی عاملی، سید محمد (1429ق)، مدارکالأحکامفیشرحشرائعالإسلام، الجزء السادس، الطبعه الأولی، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث.
نجفی جواهری، محمدحسن (1362)، جواهرالکلامفیشرحشرائعالإسلام، تحقیق: رضا استادی، الجزء الثالثه و الأربعون، کتاب الدیات، الطبعه السادس، بیروت: دار إحیاالتراث العربی.
خرّم,سینا و توجّهی,عبدالعلی . (1403). ارکان مفهومی تقصیر جزایی و آثار آن در حقوق کیفری ایران. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), 29-68. doi: 10.22034/jlvi.2025.2044739.1260
MLA
خرّم,سینا , و توجّهی,عبدالعلی . "ارکان مفهومی تقصیر جزایی و آثار آن در حقوق کیفری ایران", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 108, 1403, 29-68. doi: 10.22034/jlvi.2025.2044739.1260
HARVARD
خرّم سینا, توجّهی عبدالعلی. (1403). 'ارکان مفهومی تقصیر جزایی و آثار آن در حقوق کیفری ایران', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(108), pp. 29-68. doi: 10.22034/jlvi.2025.2044739.1260
CHICAGO
سینا خرّم و عبدالعلی توجّهی, "ارکان مفهومی تقصیر جزایی و آثار آن در حقوق کیفری ایران," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 108 (1403): 29-68, doi: 10.22034/jlvi.2025.2044739.1260
VANCOUVER
خرّم سینا, توجّهی عبدالعلی. ارکان مفهومی تقصیر جزایی و آثار آن در حقوق کیفری ایران. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(108): 29-68. doi: 10.22034/jlvi.2025.2044739.1260