فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

بازاندیشی حقوقی – فقهی کار خانگی زن

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام
2 دانش‏ پژوه سطح چهار حوزه، رشتۀ فقه خانواده، شهر بابک، کرمان
چکیده
برابر مادۀ 23 قانون حمایت از خانواده 1391، مادۀ 336 قانون مدنی مرجع اثبات اجرت‏المثل و بند «ب» تبصرۀ 6 مادۀ واحدۀ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، مرجع اثبات نحله در برابر کار خانگی زن معرفی شده ‏اند. از طرفی برابر نظر شورای نگهبان مستنداً به مشروح مذاکرات مجلس (۱۳۷۰: جلسۀ ۴۷۱: ۲۸)، چون زن در دوران زناشویی، کارها را به‌قصد دریافت وجه انجام نمی‌دهد، لذا بعداً نمی‌تواند اجرت بگیرد. اهل تسنن و برخی از مراجع تشیع نیز زن را با استناد به عرف مستحق دریافت مزد نمی‌دانند. در این مقاله ضمن پاسخ به اختلاف نظرهای یادشده تلاش شده تا به مدد روش تحلیل انتقادی و از طریق بررسی ادلۀ حقوقی ـ فقهی و با توجه به فتوای فقها و مبنای عرف و در نظر گرفتن امارات موجود، به رفع اختلاف نظر دربارۀ قوانین موصوف پرداخته شود. مادۀ 336 قانون مدنی به جهت مقید شدن به قیودی که از نظر برخی در مقام اجرا اثبات آن دشوار است و تبصرۀ 6 مادۀ واحده، به‌علت مشخص نکردن مبنای نحله در شرایط حاکم بر آن محل اختلاف هستند، که این نوشتار در صدد رفع این تعارض است و به همین منظور موفق به اثبات اصل بودن عدم قصد تبرع زن، وظیفۀ شرعی نبودن انجام کار خانگی، ریشه‌یابی اشتباه عرف در قائل نبودن اجرت برای کار خانگی زن، اثبات ظاهر حال بر قصد امتثال امر شوهر در انجام کار خانگی و در آخر مشخص ساختن ماهیت واقعی «نحله»، شده است.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • اسماعیلی، محسن و فرح‌زادی، محمدجواد (1403)، «تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 29(106).
    • احمدیه، مریم (۱۳۸۳)، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ ۲۵.
    • اخرام البستانی، فؤاد (۱۳۷۵)، فرهنگ ابجدی الفبایی، عربی- فارسی، ترجمۀ رضا مهیار، تهران: انتشارات اسلامی.
    • امامی، حسن (۱۳۶۶)، حقوق مدنی، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
    • بختیاری، علی (1389)، بررسی فقهی اجرت‌المثل کار در منزل، گفتمان حقوق، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    • دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷)، لغت‌نامه، تهران: مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا.
    • دیانی، عبدالرسول (۱۳۷۹)، حقوق خانواده، تهران: امید دانش.
    • روزنامۀ رسمی، شمارۀ ۱۴۴۲۸، مورخ ۲۷/۶/۱۳۷۳.
    • شهیدی، مهدی (بی‌تا)، سقوط تعهدات، بی‌جا: کانون وکلای دادگستری.
    • صدیق اورعی، غلامرضا (۱۳۸۰)، تمکین بانو ریاست مرد (از دیدگاه قانون مدنی)، تهران: سفیر صبح.
    • قرشی، علی‌اکبر (۱۳۷۱)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۲)، حقوق مدنی الزام‌های خارج از قرارداد، ضمان قهری، تهران: دانشگاه تهران.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۷)، دورۀ عقود معین، تهران: شرکت سهامی.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۸)، وقایع حقوقی، تهران: شرکت سهامی انتشارات.
    • کاتوزیان، ناصر (بی‏تا)، دورۀ حقوق مدنی خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • محقق داماد، مصطفی (۱۳۸۷)، بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    • مجموعه آرای فقهی در امور حقوقی (نکاح ۲) (۱۳۸۶)، قم: مرکز تحقیقات فقهی قوۀ قضائیه معاونت آموزش و تحقیقات در امور حقوقی.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، جلسۀ ۴۷۱ و مشروح مذاکرات سال ۱۳۷۰، جلسۀ ۳ و ۴.
    • مطهری، مرتضی (بی‌تا)، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، قم: نرم‌افزار فقه اهل‌بیت (علیه‌السلام).
    • معین، محمد (۱۳۷۵)، فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.
    • مقصودی، مراد (1391)، حق‌الزحمۀ خانه‌داری زنان، تهران: خرسندی.
    • مقصودی، مراد (1380)، مبانی فقهی ـ حقوقی اجرت‌المثل خانه‌داری زنان، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، وزارت علوم و تحقیقات و فناوری، قم: دانشگاه قم.
    • مکارم شیرازى، ناصر (۱۴۲۷)، دائرة‌المعارف فقه مقارن، قم: انتشارات مدرسۀ امام على بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
    • نشریۀ ماَوی، نشریۀ داخلی قوۀ قضائیه، شمارۀ ۴۵، مورخ ۱/۶/1385.
    • نیکوخصال، معصومه (1394)، جایگاه فقهی و حقوقی کار خانگی زن، یزد: حوزۀ علمیه امام حسین (علیه‌السلام).
    • هدایت‌نیا، فرج‌الله (1389)، «قوانین خانواده»، مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 25.

     

    ب) منابع عربی

    قرآن کریم.

    • ابن اثیرجزرى، مبارک بن محمد (بی‌تا)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم: مؤسسۀ مطبوعاتى اسماعیلیان.
    • ابن عباد، اسماعیل (صاحب بن عباد، کافى الکفاة) (۱۴۱۴ق)، المحیط فی اللغة، لبنان: عالم الکتاب.
    • احمد بن فارس ذکریا، ابوالحسن (۱۴۰۴ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
    • اشتهاردی، علی‏پناه (۱۴۱۷ق)، مدارک‏العروه، تهران: دارالاسوة للطباعة والنشر.
    • حسینی شیرازی، محمد (۱۴۰۹ق). الفقه، بیروت: دارالعلم.
    • حسینى، محمدمرتضى (۱۴۱۴ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    • حلّى، ابن ادریس محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم.
    • راغب اصفهانی، حسین ابن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن دارالعلم الدار الشامیة، دمشق: دارالشامیه.
    • طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • طباطبایى یزدى، محمدکاظم (1409ق)، العروة الوثقى (للسید الیزدی)، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرسى، فضل بن حسن (1372)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
    • الطریحی، فخرالدین (1375)، مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
    • طوسى، محمد بن حسن (شیخ طوسی) (1407ق)، الخلاف،‏ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • طوسى، محمد بن حسن (شیخ طوسی) (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیه، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
    • عاملى، محمد بن مکى (شهید اول) (1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • عاملى، زین‌الدین بن على (شهید ثانى) (1424)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشی - کلانتر)، قم: کتابفروشی داوری.
    • عاملی، محمد بن حسن(شیخ حر) (1409ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام.
    • عاملى کرکى، على بن حسین (محقق ثانى) (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسۀ آل البیت (علیهم‌السلام).
    • عکبرى، محمّد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید) (1413ق)، أحکام النساء (للشیخ المفید)، قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید.
    • عکبرى، محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید) (1424ق)، کتاب النکاح (مکارم)، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
    • فراهیدى، خلیل بن احمد (1410ق)، کتاب العین، قم: هجرت.
    • کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی (ط - الإسلامیة)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مصطفوی، حسن (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و تفسیر کتاب.
    • مظفر، محمدرضا (1386)، اصول الفقه، دارالنعمان، نجف:.
    • نراقى، مولى احمد بن محمدمهدی (1417ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیۀ قم.

     

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 06 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1403