فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

نیروی الزام‏ آور در مقررات مادون قانون حاکم بر بازار اوراق بهادار ایران

نوع مقاله : تحقیقات بنیادی یا نظری

نویسنده
دانش ‏آموختۀ دکتری حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه مفید، قم
چکیده
براساس سلسله‌مراتب در هرم هنجاری، مقررات مادون نباید مغایر قوانین مافوق باشند. هرچند قانون و مقررات مبتنی بر آن از منابع مهم حقوق هستند، لکن گاهی در حجیت حکومت برخی مقررات ‌بخشی و مادون قانون تردیدهایی پیش می‌آید؛ به نحوی که از اعتبار آن می‌کاهد یا در معرض اعتراض و ابطال قرار می‌دهد. عموماً از زمینه‌های مهمی که باعث استناد به مقررات مادون قانون می‌شود، تفویض‌ها و احاله‌هایی است که به‌سبب رعایت مسائل تخصصی و فنی شکل می‌گیرد. از این منظر، چون قانون‌گذار فرصت و ابزارهای فوری جهت ترسیم زمینه‌های اجرایی و روزآمد برای پدیده‌ها را در اختیار ندارد، مبادرت به اعطای اختیار به برخی نهادها و اشخاص معین می‌کند تا مسائل فنی و مبتلابه با فترت یا توقف مواجه نشود تا اجرای قانون حسب شرایط روز منطبق شود. در این راستا، بازار اوراق بهادار از حوزه‌هایی است که در عین تخصصی بودن، وضع و طبعی همراه با تحولات گسترده و حرفه‌ای دارد که همین اوصافِ عجین با سرعت، باعث پای گذاشتن بر برخی اصول مربوط به تفکیک قوا و مقولۀ قانون‌گذاری مبتنی بر اقدام مستقیم پارلمان شده و قانون‌گذار را مجاب می‌کند وضع ضابطه را تحت عنوان مقررات‌گذاری به نهادهای این بازار محول کند. هرچند مقررات‌گذاری، قانون‌گذاری به معنای خاص نیست، اما اینکه امور متضمن و موجد حق و تکلیف که از شئون رکن مقننه است، به شخص دیگری محول شود، با چالش‌هایی روبه‌روست و در عین حال توجیهاتی نیز دارد. لذا به‌سبب اینکه این حوزه در احاطۀ انبوهی از مقررات مادون قانون قرار گرفته، با رویکرد تحلیلی و مبتنی بر استدلال‌های معارض در مقام ارزیابی جهات و توجیهات حقوقی مقررات ‌بخشی بر بورس و بازار اوراق بهادار برآمده‌ایم تا با امعان نظر به ادلۀ سلبی و ایجابی، عناصر موجهه و ابهام‌های این مهم را بررسی و نیروی الزام‌آور در مقررات مصوب مقامات بازار سرمایۀ ایران (شورای عالی بورس و اوراق بهادار و هیئت ‌مدیرۀ سازمان بورس و اوراق بهادار) بر معاملات اوراق بهادار و تنبیهات انضباطی یا انتظامی را برشمریم.
کلیدواژه‌ها

  • منابع فارسی

    • ابراهیمی، مریم (1392)، مبانی حقوقی بیع سهام در بورس، تهران: نوای مدرسه و مرکز مالی ایران.
    • اردبیلی، محمدعلی (1396)، حقوق جزای عمومی، ج 1، ویراست سوم، تهران: میزان.
    • امامی، محمد و کورش استوار سنگری (1396)، حقوق اداری، ج 2، تهران: میزان.
    • امامی، محمد و کورش استوار سنگری (1399)، حقوق اداری، ج 1، تهران: میزان.
    • باقری، محمود و محمد صادقی (1400)، «مسائل و تبعات حقوقی بانکداری سایه»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 96.
    • پیری، فرهاد (1400)، حقوق بورس و اوراق بهادار، تهران: جنگل.
    • حامدی، میثم و سید محمدجواد فرهانیان (1394)، تنظیم و نظارت در بازارهای مالی، تهران: نوای مدرسه با همکاری بورس اوراق بهادار تهران.
    • راسخ، محمد (1384)، بنیاد نظری اصلاح نظام قانون‌گذاری، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
    • راسخ، محمد و سید مجتبی حسینی کرابی (1394)، «مفهوم رگولاسیون در قلمرو حقوق»، دانشنامۀ حقوق اقتصادی، دورۀ 22، شمارۀ 8.
    • رستمی، هادی (1400)، «سیاست جنایی بخشنامه‌مدار در فرایند دادرسی کیفری»، فصلنامۀ مجلس و راهبرد، شمارۀ 108.
    • سلطانی، محمد (1393)، «معاملات عمدۀ سهام در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران»، فصلنامۀ پژوهش حقوق خصوصی، سال سوم، شمارۀ 9.
    • سلطانی، محمد (1396)، حقوق بازار سرمایه، تهران: سمت.
    • صادقی، محمد (1401)، حقوق معاملات اعتباری اوراق بهادار، تهران: شهر دانش.
    • صقری، محمد و رضا خودکار (1398)، «بررسی کارآیی قاعدۀ اکثریت در شرکت‌های سهامی و ایجاد تعادل میان سهامداران اقلیت و اکثریت»، فصلنامۀ پژوهش حقوق خصوصی، شمارۀ 28.
    • طباطبائی مؤتمنی، منوچهر (1395)، حقوق اداری، چاپ بیستم (ویراست 4)، تهران: سمت.
    • قاضی شریعت‌پناهی، سید ابوالفضل (1385)، بایسته‌های حقوق اساسی، تهران: میزان.
    • کاتوزیان، ناصر (1385)، فلسفۀ حقوق، ج 2، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کاویانی، کوروش (1394)، «حقوق معاملات بورس در چنبرۀ نرم‌افزارها»، فصلنامۀ نقد کتاب فقه و حقوق، شمارۀ 1.
    • کاویانی، کوروش (1397)، مقدمۀ حقوق تجارت (حقوق تجارت 1)، چاپ دوم، تهران: میزان.
    • مرکز مالمیری، احمد (1399)، «مجوززدایی به‌مثابۀ مقررات‌زدایی: تحلیل مفهومی مقررات‌زدایی در ایران»، مجلس و راهبرد، شمارۀ 104.
    • میرمحمدصادقی، حسین (1400)، حقوق جزای عمومی، ج 1، تهران: دادگستر.
    • نوبهار، رحیم و ایمان شاه‌بیگی (1399)، «تحول پارادایم تنبیه به تنظیم در پرتو نظریۀ تنظیم‌گری پاسخ‌گو»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دورۀ 50، شمارۀ 2.
    • نوربها، رضا (1388)، زمینۀ حقوق جزای عمومی، تهران: گنج دانش.
    • نیازپور، امیرحسن (1396)، «تکالیف سازمان بورس و اوراق بهادار در زمینۀ پیشگیری از جرم»، فصلنامۀ راهبرد، شمارۀ 82.
    • هادی‌فر، داود (1389)، نهادهای حقوقی تنظیم مقررات، ساختار و سازوکار اجرایی، تهران: عترت نو.
    • هاشمی، سید محمد (1392)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، ج 2، تهران: میزان.
    • وکیلیان، حسن (1386)، «تورم قانون‌گذاری و کیفیت قانون»، ترجمۀ اثری از سوین انگ، مجلس و پژوهش، شمارۀ 54.
    • وکیلیان، حسن و احمد مرکز مالمیری (1395)، «مقدمه‌ای بر فلسفۀ قانون‌گذاری: در تکاپوی ارتقای کیفیت قانون»، پژوهش حقوق عمومی، دورۀ 18، شمارۀ 51.

     

  • تاریخ دریافت 27 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 30 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1404