فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

تحلیل آرای قضائی در دعاوی تنصیف دارایی

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مطالعات زنان، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس
2 استادیار گروه مطالعات زنان، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
شرط تنصیف دارایی به‌دلیل ابهام و اجمال از سویی و مغفول ماندن سوء معاشرت مردان به‌عنوان زمینه‌ساز درخواست طلاق زوجه از سوی دیگر، همراه با کارایی مورد انتظار نبوده است. در این مقاله با بررسی و کنکاش در بیش از سیصد دادنامۀ قضائی مربوط به پرونده‌های طلاق و 35 پرونده در موضوع تنصیف دارایی در جست‌وجوی پاسخ به این  سؤال اساسی هستیم که سوء معاشرت هریک از زوجین در صدور احکام دادگاه‌های خانواده درمورد اعمال شرط تنصیف دارایی زوج چه تأثیری دارد؟ این تحقیق با استفاده از روش کیفی و تحلیل محتوای  آرا، براساس شاخص‌های ماهوی انجام پذیرفت. معیارهای قضات در دستیابی به عدالت حقوقی با رویکرد مبانی مکتب تفسیری پویا و مصلحت‌گرایی و در پرتو تحلیل گفتمان انتقادی حقوق، بررسی و تحلیل می‌شود. یافته‌های این تحقیق، نشان می‌دهد مهم‌ترین و شایع‌ترین علل ناکارآمدی شرط مذکور، سهولت و تعدد گریز از تعهدات ناشی از این شرط توسط مردان است. تشت آرای محاکم، به‌دلیل وجود ابهام در عبارت‌پردازی متن شرط است. همچنین دشواری اثبات وجود اموال دوران زوجیت  توسط زن و سهولت انتقال دارایی‌ها توسط مرد قبل از درخواست طلاق، نامشخص بودن حداقل میزان برخورداری زوجه از دارایی و نیز گسترۀ تفسیر و تشخیص قضات درمورد مصادیق سوء معاشرت زوجه، موجب صدور آرای متفاوت می‌شود. بنابراین شرط تنصیف در عمل و اجرا  توفیقی در نیل به اهداف ذاتی و عدالت‌خواهانه در حمایت از زنان نداشته است. نتیجۀ بحث اینکه راه برون‌رفت از وضعیت کنونی از نظر حقوقدانان، اصلاح متن شرط تنصیف دارایی و ایجاد وحدت رویۀ قضائی برای جلوگیری از تهافت و تشتت احکام در حمایت از حقوق زنان است.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • اسدی، لیلاسادات (1382)، «آثار حقوقی طلاق به درخواست زوج»، فصلنامۀ ندای صادق، شمارۀ 29.
    • امین‌زاده، حسین‌محمد (1391)، تنصیف دارایی زوجین در حقوق ایران و انگلستان، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
    • انصاری، باقر (1392)، نقش قاضی در تحول نظام حقوقی، تهران: میزان.
    • حاجی‌زاده شیرمرد، ابراهیم (1389)، جایگاه عرف در حقوق و رویۀ قضائی ایران، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه تهران پردیس قم.
    • حسینی اکبرنژاد، هاله و زهرا شوشتری (1394)، زن در قرآن، تهران: معارف.
    • حسینی زحمتکش، ریحانه‌سادات (1395)، سهم زوجه در اموال حاصله در دوران زندگی مشترک با نگاهی به آرای قضائی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد گرایش فقه وحقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
    • دژخواه، لیلا (1386)، «طلاق و چالش تنصیف دارایی»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 35.
    • ربانی اصفهانی،حوریه، طوبی شاکری گلپایگانی، سهیلا صادقی فسایی و هاجر آذری (1399)، «واکاوی نخبگانی کژکارکردهای شروط ضمن عقد نکاح در بستر خانواده»، پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده ، سال 8، شمارۀ 18.
    • ربانی اصفهانی، حوریه (1398)، تحلیل کارآمدی شروط ضمن عقد نکاح در تحکیم بنیان خانواده (مورد مطالعه: شهر اصفهان)، رسالۀ دکترا، دانشگاه تربیت مدرس، رشتۀ مطالعات زنان، گرایش حقوق زن در اسلام.
    • روشن، محمد و حسین مهدوی (1393)، «جایگاه ارادۀ ظاهری و ارادۀ باطنی در حقوق ایران»، کنگرۀ بین‌المللی فرهنگ و اندیشۀ دینی.
    • صفایی، سیدحسن و اسدالله امامی (1384)، مختصر حقوق خانواده، تهران: میزان.
    • طاهری‌نیا، طیبه (1399)، بررسی چگونگی و معیارهای اجرای شرط تنصیف دارایی زوج در رویۀ دادگاه‌های خانواده، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکدۀ پیام نور رباط کریم.
    • فقیه لاریجانی، فرهنگ (1392)، هرمنوتیک عینیت‌گرا و نظریۀ تفسیر قانون اساسی (با تأکید بر آرای شورای نگهبان)، پایان‌نامۀ دکتری دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی.
    • کاتوزیان، ناصر (1399)، توجیه و نقد رویۀ قضائی، تهران: میزان.
    • کاتوزیان، ناصر (1380)، فلسفۀ حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • مجلسی، محمدباقر (1362)، ترجمۀ بحارالانوار، ترجمۀ ابوالحسن موسوی همدانی، تهران: گنجینه.
    • مفیدیان، آتنا (1396)، شرایط و قلمرو شرط تنصیف دارایی در قرارداد نکاح، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه شمال آمل.
    • وکیلیان، حسن (1397)، «جایگاه رویۀ قضائی و قانون به‌عنوان منابع حقوق در دکترین حقوقی»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، سال 19، شمارۀ 58.
    • هاشمی، سید حسین (1381)، مجمع تشخیص مصلحت نظام (تحلیل مبانی فقهی و حقوقی)، قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزۀ علمیه.
    • یاوری، اسدالله، مهدی مرادی برلیان و پرهام مهرآرام (1396)، اصول و معیارهای تفسیر قضائی در حقوق عمومی، تهران: پژوهشگاه علوم فضائی.

     

    ب) منابع انگلیسی

    • Kelsen, H. (1970), The Pure Theory of Law, Translation from Second German Edition by Max Knight, University of California.
    • Kraft, K. (2006), “An Economic Analysis of Financial Support After Divorce”, International Game Theory Review, Vol.8, No.4 (561-570) Divorce, 5:3.
    • Perelmant, Ch. (1963), The Idea of Justice, New York: The Humanities Press.
    • -Posner, R. (1998), Pragmatic Adjudication, The Revival of Pragmatism: New Essays on Social Thought Law and Culture.
    • The Family Law Act (1996), http://www.opsi.gov UK/ acts1996/ 0996027.htm.
    • Lewis, I., & M. Hutchinson (1991), “Rights in Women and The Incidence of Divorce in Patrilineal Societies”, Man, New Series, Vol.26 No.2.
    • Welchman, L. (1998), Women and Muslim Family Laws in Arab States (A Comparative Overview of Textual Development and Advocacy), Amsterdam University Press.
    • Wurth, A. (2008), Women’s Right in the Arab World, Klarmann Druck klarmanndruck.de.

     

    ج) سایت خبری

    • ir/news/8210

  • تاریخ دریافت 05 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 09 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403