فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

اعتبار امارات پزشکی به عنوان دلیل اثبات نسب

نوع مقاله : تحقیقات بنیادی یا نظری

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، واحد علوم و تحقیقات الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهر ری، دانشگاه آزاد اسلامی
3 استاد گروه فقه و مبانی حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری
چکیده
قانون‫گذار با عنایت به اهداف شارع در تکریم و صیانت از جایگاه خانواده و ثبات نسل، دلایل متعددی همچون قاعده فراش، اقرار و شهادت را برای اثبات نسب، تعیین نموده و بنابر مصالح فردی و اجتماعی، موارد اثبات نسب را گسترش داده است و حتی در فرض نبودن دلایل موجود در کشفِ واقع، قائل به جواز استناد به ضعیف ‫ترین ادله شده است. امروزه به مدد گسترش دانش بشری،‬‬‬‬‬‬ امکان اثبات نسب با روش ها و ابزار جدیدی همچون آزمایش خون و آزمایش تشخیص هویت، محقق گردیده است که در حصول علم، کشف حقیقت و اقناع قاضی در اتخاذ حکم و تحقق عدالت موثر می باشند. تحقیق حاضر با بررسی دقیق و با عنایت به عدم حصری بودن ادله موجود در پی اثبات این فرضیه است که اولاً؛ اگرچه جایگاه و قدرت اثباتی آزمایشات دی.ان.ای به عنوان یکی از راه‫های اثبات نسب در قانون، صراحتاً تبیین نگردیده است اما این عدم تصریح، دلیلی بر بی ‫اعتباری و عدم حجیت این ادله نمی‫ باشد. ثانیاً جنبه علمی و کاشفیت این ادله نسبت به ادله موجود، چنان قوی است که احتمال خلاف آن در نزد عرف عقلا بسیار ناچیز است بنابراین منعی ندارد که شارع نیز با عقلا در بنا و سیره ‫شان هم مسلک باشد چرا که شارع، از جمله عقلا و رئیس ‫شان است. از این رو حجیت این آزمایشات با توجه به اینکه عموم فقیهان، مبنای اعتبار ادله را عقل و عرف عقلا قلمداد نموده‫ اند؛ ‬‬ قابل اثبات است و در فرض تعارضِ آن با اماره فراش، با توجه به علم آوری و کاشف از واقع بودن آزمایش‫ها، نتایج آن بر اماره فراش مقدم می‫ باشد.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • اوئرباخ، شارلوت (1347)، علم وراثت، ترجمۀ محمود بهزاد، جلد اول، تهران: بنگاه نشر و ترجمۀ کتاب.
    • تدین، عباس (1388)، تحصیل دلیل در آیین دادرسی کیفری، تهران: میزان.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1376)، دانشنامۀ حقوقی، جلد اول، تهران: امیرکبیر.
    • جکسون، جان اُف (1377)‌‏‏، شما و ژنتیک، ترجمۀ محمدحسین صنعتی و همکاران، تهران: انتشارات مرکز ملی تحقیقات مهندسی و ژنتیک و تکنولوژی زیستی.
    • سالارزایی، امیرحمزه ‌‏‏(1397)، «ادلۀ تقدم نوعی امارات قضائی بر امارات قانونی»، مجلۀ پزشکی قانونی ایران، دورۀ 24، شمارۀ 1.
    • سالارزایی، امیرحمزه، راضیه رعیتی حیدرآبادی و رضا عبدی (1395)، «ارزش آرای قضائی مبتنی بر داده‌های آزمایشگاهی نسبت به سایر ادله»، فصلنامۀ فقه پزشکی، شمارۀ 26.
    • صفایی، حسین (1390)، اسدالله امامی، حقوق مدنی براساس کتاب مختصر حقوق خانواده، ج 5، تهران: سیمیا.
    • ضبی، زینب‌‏‏ (1393)، تغذیۀ مناسب برای گروه خونی، قم: الینا.
    • طاهری،حبیب‌الله (1392)،حقوق مدنی، ج 4، قم: انتشارات اسلامی.
    • قربان‌نیا، ناصر (1382)، حکم تکلیفی و وضعی انتقال جنین تکون‌یافته، مجموعه‌مقالات، تهران: سمت.
    • کاظمی، حمدالله (1388)، اصول ژنتیک، تهران: آییژ.
    • محمودی، نصیبه (1401)، «تعارض میان قاعدۀ فراش و آزمایش دی.ان.ای نقد و بررسی دادنامۀ شعبۀ 26 دیوان عالی کشور»، دوفصلنامۀ نقد و تحلیل آراء قضائی، شمارۀ 2.
    • مدنی، جواد‌‏‏ (1376)، روش دعوای مدنی، تهران: گنجینۀ معرفت.
    • معاونت آموزش و تحقیقات قوۀ قضائیه (1388)، مجموعه نظرهای مشورتی فقهی در امور حقوقی، تهران: جنگل.
    • معین، محمد ‌‏‏(1386)، فرهنگ معین، تهران: زرین.
    • نوری، فاطمه (1395)، «اثبات جرایم با شیوه‌های نوین پزشکی»، ماهنامۀ دادرسی، سال 20، شمارۀ 119.
    • هاشم‌زاده، محمدجواد و مرتضی فتحی (1400)، «نقش اثباتی ادلۀ نوین با نگرشی به نظریۀ منطقۀ الفراغ شهید صدر»، فصلنامۀ علمی فقه و مبانی حقوق اسلامی، شمارۀ 1.

     

    ب) منابع عربی

    • ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین محمد (1414ق)، لسان العرب، ج 1، بیروت: دارالفکر للباعه و النشر و التوزیع.
    • ایروانی، محمدباقر (1394)، دروس تمهیدیه فی القواعد الفقهیه، ترجمۀ حسین ناصری مقدم، ج2، قم: دارالفقه.
    • خویی، سیدابوالقاسم (1422ق)، موسوعه الامام الخویی، ج 14، قم: موسسۀ احیای آثار امام خویی.
    • راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات فی غریب القرآن، ج3، بیروت: دارالعلم.
    • سیستانی، محمدرضا (1425ق)، وسائل الانجاب الصناعیه، ج 1، بیروت: دارالمورخ العربی.
    • شهید اول، شمس‌الدین محمد (1398)، اللمعه الدمشقیه فی فقه الامامیة، کتاب النکاح، قم: دارالفکر.
    • شهیدثانی، زین‌الدین بن علی (1410ق)،الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، بیروت: دارالتراث دارالاسلامیة.
    • صدر، محمدباقر (1405ق)، مباحث‌الاصول (تقریرات سیدکاظم حائری)، ج2، قم: مکتب الاعلام‌الاسلامی.
    • طباطبائی، سیدعلی بن محمدعلی (1418ق)، ریاض المسائل، قم: موسسۀ آل البیت الاحیاء التراث.
    • طباطبایی،محمدحسین (1374)، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ محمدباقرموسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    • طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1410ق)، التهذیب، بیروت: دارالصعب و دارالتعارف.
    • فیومی، احمد بن محمد (2001)، المصباح المنیر، بیروت: مکتب لبنان ناشرون.
    • کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، کافی، ج 7، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مکارم شیرازی، ناصر‌‏‏ (1427ق)، الفتاوی الجدیده، ج 3، قم: انتشارات مدرسۀ امام علی بن ابی طالب (ع).
    • موسوی بجنوردی، محمد (1401ق)، قواعد الفقهیه، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    • موسوی خمینی، روح‌الله (1381)، تحریرالوسیله، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

     

  • تاریخ دریافت 03 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 24 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403