فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402

نوع مقاله : تحلیلی و انتقادی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، دانشکدۀ علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اراک
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد
چکیده
محکمۀ صلح در گذشته نقش قابل قبولی در تسهیل رسیدگی قضائی و عدم تراکم جرائم و دعاوی کم‌اهمیت در محاکم داشت و از نظر کمیت بیشترین تعداد محاکم را به خود اختصاص می ‏داد. دادگاه صلح در شکل و صلاحیت کنونی خود نهادِ آشنایی است که قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 دست به احیای آن زده است. طبق این قانون محکمۀ صلح، یک «مرجع حقوقی ـ کیفری ـ اداری ـ حسبی» با ماهیت «دادگاه قضائی اختصاصی بدوی» است. همۀ موارد صلاحیت‌های شورای حل اختلاف در قانون مصوب 1394 با افزایش نصاب و دعاوی جدید و پرتراکم به محکمۀ صلح منتقل شد. در قانون جدید، صلاحیت نسبی شورای حل اختلاف حذف و این شورا حتی با تراضی طرفین صلاحیت صدور حکم ندارد و فقط می‏ تواند برای صلح و سازش اقدام کند. گویی قانونگذار از کارنامۀ فعالیت شورای حل اختلاف رضایت نداشت. از این رو درپی یافتن جایگزین برای  آن، دست به احیای «محاکم صلحیه» با نیم‌نگاهی به قوانین تشکیلات قضائی صدر مشروطه زده است. این مقاله با روشی توصیفی ـ تحلیلی و با نگاهی انتقادی به بررسی دادگاه صلح و صلاحیت‌های آن می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که معیار مشخصی برای  تعیین صلاحیت‌های این دادگاه قابل استنباط نیست؛ گویی هدف صرفاً هدایت دعاوی پرتعداد به سمت مرجع جدید بوده است. نتیجتاً دعاوی مختلفی که از حیث اهمیت و ماهیت به شدت ناهمگون هستند در صلاحیت این دادگاه قرار گرفته‌اند، امری که می‌تواند اثربخشی آن در بهبود کارایی نظام قضائی را با تردید و چالش مواجه سازد.
کلیدواژه‌ها

  • منابع فارسی

    • ابهری، حمید (1391)، آیین دادرسی مدنی 2، بابلسر: انتشارات دانشگاه مازندران.
    • ابهری، حمید و حسین کاویار (1393)، «اعتبار گزارش اصلاحی»،مطالعات حقوق خصوصی، شمارۀ 44 (3).
    • آشوری، محمد (1383)، آیین دادرسی کیفری، ج 1، تهران: سمت.
    • بروجردی‏عبده، محمد (1401)، اصول محاکمات حقوقی، به کوشش ناصر سلطانی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • بنایی‏اسکویی، مجید (1394)، «تحدید قلمروصلاحیت دیوان عدالت اداری توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی»، مطالعات حقوق عمومی، شمارۀ 45 (4).
    • بنایی‏اسکویی، مجید و حمیدرضا جلالی (1401)، «ارکان صدور اجرای یه چک بلامحل از طریق دادگاه»، پژوهش‌های حقوقی، شمارۀ 21(52).
    • پهلوان‏زاده، عباس (1399)، اعتراض شخص ثالث ماهوی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • توکلی، محمدمهدی (1402)، آموزش جامع آیین دادرسی مدنی، ج 2، تهران: مکتوب آخر.
    • توکلی‏کیا، امید (1399)، «آیین دادرسی هیئت حل اختلاف ثبت احوال»، فصلنامۀ تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، شمارۀ 3(7).
    • جعفری‏تبار، حسن (1400)، دیو در شیشه: فلسفۀ رویۀ قضائی، تهران: نگاه معاصر.
    • جعفری ‏لنگرودی، محمدجعفر (1391)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 3، تهران: گنج دانش.
    • حاجیان، هانی (1393)، قانون شوراهای حل اختلاف در نظم حقوقی کنونی، تهران: مجد.
    • حسن‌زاده، مهدی و بدیع فتحی (1399)، «توسعۀ صلاحیت نسبی ناشی از ارتباط دعاوی در ایران و فرانسه با نگاهی به رویۀ قضائی»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 84(109).
    • حیاتی، علی‏عباس (1390)، آیین دادرسی مدنی 3، تهران: میزان.
    • حیاتی، علی‏عباس (1391)، اشخاص و محجورین، تهران: میزان.
    • خدابخشی، عبدالله (1398)، حقوق دعاوی، ج 7، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • دولاح، عبدالصمد (1390)، اعتراض شخص ثالث، تهران: دادگستر.
    • زرنگ، محمد (1381)، تحول نظام قضائی ایران، ج 1 و 2، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
    • شاه‏حیدری‏پور، محمدعلی (1391)، صلاحیت دادگاه، تهران: آداک.
    • شمس، عبدالله (1383)، آیین دادرسی مدنی، ج 1، تهران: دراک.
    • شمس، عبدالله (1384)، آیین دادرسی مدنی، ج 3، تهران: دراک.
    • شمس، عبدالله (1387)، آیین دادرسی مدنی، ج 2، تهران: دراک.
    • شمس، عبدالله (1397)، اجرای احکام مدنی، ج 1، تهران: دراک.
    • شیروی، عبدالحسین (1393)، حقوق تطبیقی، تهران: سمت.
    • صالحی‏ذهابی، جمال (1389)، «اصل نسبی ‏بودن رأی  حقوقی»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 74(71).
    • عبدالهیان، امید و محمدرضا رفیعی (1397)، راهکارهای ارتقای رسیدگی عادلانه در مراجع اختصاصی غیرقضائی، تهران: پژوهشگاه قوۀ قضائیه.
    • عراقی، عزت‏الله (1395)، حقوق کار، ج 2، تهران: سمت.
    • کاتوزیان، ناصر (1388)، عقود معین: مشارکت‏ها و صلح، ج 2، تهران: گنج دانش.
    • کاتوزیان، ناصر (1389)، اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، تهران: میزان.
    • کاتوزیان، ناصر (1390)، فلسفۀ حقوق، ج 2، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • کشاورز، بهمن (1397)، بررسی تحلیلی قانون جدید روابط موجر و مستأجر مصوب 1376،تهران: کشاورز.
    • کوشه، ژرارد، جان لانگلد و دانیل لو (1391) آیین دادرسی مدنی فرانسه، ترجمۀ احمدعلی هاشمی، تهران: دادگستر.
    • مصدق، محمد (1302)، دستور در محاکم حقوقی، تهران: کتابخانۀ مجلس.
    • محمدی، پژمان (1387)، «صلاحیت حقوقی شوراهای حل اختلاف»، پژوهشنامۀ حقوق و علوم سیاسی، شمارۀ 3 (11).
    • نهرینی، فریدون (1400)، آیین دادرسی مدنی، ج 1، بخش 1 و 2، تهران: گنج دانش.
    • نهرینی، فریدون (1400)، آیین دادرسی مدنی، ج 3، تهران: گنج دانش.
    • الیوت، کاترین و کاترین ورنون (1387)، نظام حقوقی فرانسه، ترجمۀ صفر بیگ‏زاده، تهران: سمت.

  • تاریخ دریافت 29 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403