محکمۀ صلح در گذشته نقش قابل قبولی در تسهیل رسیدگی قضائی و عدم تراکم جرائم و دعاوی کماهمیت در محاکم داشت و از نظر کمیت بیشترین تعداد محاکم را به خود اختصاص می داد. دادگاه صلح در شکل و صلاحیت کنونی خود نهادِ آشنایی است که قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 دست به احیای آن زده است. طبق این قانون محکمۀ صلح، یک «مرجع حقوقی ـ کیفری ـ اداری ـ حسبی» با ماهیت «دادگاه قضائی اختصاصی بدوی» است. همۀ موارد صلاحیتهای شورای حل اختلاف در قانون مصوب 1394 با افزایش نصاب و دعاوی جدید و پرتراکم به محکمۀ صلح منتقل شد. در قانون جدید، صلاحیت نسبی شورای حل اختلاف حذف و این شورا حتی با تراضی طرفین صلاحیت صدور حکم ندارد و فقط می تواند برای صلح و سازش اقدام کند. گویی قانونگذار از کارنامۀ فعالیت شورای حل اختلاف رضایت نداشت. از این رو درپی یافتن جایگزین برای آن، دست به احیای «محاکم صلحیه» با نیمنگاهی به قوانین تشکیلات قضائی صدر مشروطه زده است. این مقاله با روشی توصیفی ـ تحلیلی و با نگاهی انتقادی به بررسی دادگاه صلح و صلاحیتهای آن میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که معیار مشخصی برای تعیین صلاحیتهای این دادگاه قابل استنباط نیست؛ گویی هدف صرفاً هدایت دعاوی پرتعداد به سمت مرجع جدید بوده است. نتیجتاً دعاوی مختلفی که از حیث اهمیت و ماهیت به شدت ناهمگون هستند در صلاحیت این دادگاه قرار گرفتهاند، امری که میتواند اثربخشی آن در بهبود کارایی نظام قضائی را با تردید و چالش مواجه سازد.
ابهری، حمید و حسین کاویار (1393)، «اعتبار گزارش اصلاحی»،مطالعات حقوق خصوصی، شمارۀ 44 (3).
آشوری، محمد (1383)، آیین دادرسی کیفری، ج 1، تهران: سمت.
بروجردیعبده، محمد (1401)، اصول محاکمات حقوقی، به کوشش ناصر سلطانی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
بناییاسکویی، مجید (1394)، «تحدید قلمروصلاحیت دیوان عدالت اداری توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی»، مطالعات حقوق عمومی، شمارۀ 45 (4).
بناییاسکویی، مجید و حمیدرضا جلالی (1401)، «ارکان صدور اجرای یه چک بلامحل از طریق دادگاه»، پژوهشهای حقوقی، شمارۀ 21(52).
پهلوانزاده، عباس (1399)، اعتراض شخص ثالث ماهوی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
توکلی، محمدمهدی (1402)، آموزش جامع آیین دادرسی مدنی، ج 2، تهران: مکتوب آخر.
توکلیکیا، امید (1399)، «آیین دادرسی هیئت حل اختلاف ثبت احوال»، فصلنامۀ تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، شمارۀ 3(7).
جعفریتبار، حسن (1400)، دیو در شیشه: فلسفۀ رویۀ قضائی، تهران: نگاه معاصر.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1391)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 3، تهران: گنج دانش.
حاجیان، هانی (1393)، قانون شوراهای حل اختلاف در نظم حقوقی کنونی، تهران: مجد.
حسنزاده، مهدی و بدیع فتحی (1399)، «توسعۀ صلاحیت نسبی ناشی از ارتباط دعاوی در ایران و فرانسه با نگاهی به رویۀ قضائی»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 84(109).
کاویار,حسین و امینی,مهدی . (1403). صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(106), 105-134. doi: 10.22034/jlvi.2024.2020730.1125
MLA
کاویار,حسین , و امینی,مهدی . "صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 106, 1403, 105-134. doi: 10.22034/jlvi.2024.2020730.1125
HARVARD
کاویار حسین, امینی مهدی. (1403). 'صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(106), pp. 105-134. doi: 10.22034/jlvi.2024.2020730.1125
CHICAGO
حسین کاویار و مهدی امینی, "صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 106 (1403): 105-134, doi: 10.22034/jlvi.2024.2020730.1125
VANCOUVER
کاویار حسین, امینی مهدی. صلاحیت دادگاه صلح در قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(106): 105-134. doi: 10.22034/jlvi.2024.2020730.1125