اختلال IED یا اختلال انفجاری متناوب، نوعی اختلال کنترل تکانه بهشمار میرود که از خصایص اصلی آن، پرخاشگری تکانشی است. یکی از مسائل روانشناسی جنایی، در رابطه با اختلال مزبور، مربوط به میزان و نحوۀ تأثیر آن در بروز رفتار مجرمانه از سوی بیمار است. به نحوی که مطابق دادههای روانشناسی، ارتباط معناداری میان ابتلای فرد به اختلال انفجاری متناوب و ارتکاب جرائم خشن از سوی بیمار، به چشم میخورد. لذا یکی از مهمترین مسائل در رابطه با این بیماران، مسئولیت جزایی آنان در قبال جرمی است که بهواسطۀ اختلال روانی خویش مرتکب شدهاند. با توجه به خلأ پژوهشی قابل ملاحظه در این مورد، پژوهش حاضر به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی با بررسی تطبیقی متون روانشناسی و متون حقوقی به تببین میزان تأثیر وضعیت خاص بیماران مبتلا به اختلال «IED» در مسئولیت جزایی آنانپرداخته است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که اولاً، پرخاشگری تکانشی در این اختلال اغلب عاملی برای بروز جرائم خشن از سوی بیمار بهشمار میرود؛ ثانیاً، اختلال مزبور، ارادۀ فرد را هنگام ارتکاب جرم به نحو نسبی، سلب میکند؛ ثالثاً، سلب ارادۀ نسبی مجرم مبتلا به اختلال انفجاری متناوب، مسئولیت جزایی نقصانیافته در چارچوب مشخص و منطبق با موازین فقهی را اقتضا میکند؛ رابعاً، مجازاتهای تنبیهی در بیماران مبتلا به اختلال انفجاری متناوب با توجه به شرایط خاص این افراد، اغلب فاقد بازدارندگی بهشمار میرود و وضعیت بیمار را وخیمتر میسازد؛ خامساً، در این قسم از مجرمان،اتخاذ رویکرد درمانی جهت ازبین بردن منشأ جرم و ممانعت از تکرار جرم بر رویکرد تنبیهی اولویت دارد.
زمانی، نرگس، مهران فرهادی، حمیدرضا جمیلیان و مجتبی حبیبی (1394)، «اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیک در کاهش خشمهای انفجاری»، مجلۀ علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک، شمارۀ 18 (8).
آقایینیا، حسین و رضا زهروی (1388)، «مطالعۀ تطبیقی جهل بسیط متهم و آثار آن در فقه امامیه و حقوق کیفری ایران و آمریکا»، فصلنامۀ حقوق دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران،شمارۀ
زهروی، رضا، سیدعلی کاظمی و رسول احمدزاده (1397)، «اجزای غیرروانی در رکن معنوی جرم نقدی بر طراحی ارکان اصلی جرم»، پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شمارۀ
مکارم شیرازی، ناصر (1425ق)، تعزیر و گسترۀ آن، قم: انتشارات مدرسۀ امام علی علیه السلام.
منتظری نجفآبادی، حسین علی (1409ق)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، قم: مؤسسۀ کیهان.
میرسعیدی، سید منصور (1383)، مسئولیت کیفری، قلمرو و ارکان آن، تهران: میزان.
ب) منابع عربی
آبی، حسن بن ابی طالب یوسفی (فاضل آبی) (1417ق)، کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
تهانوی، محمد اعلی بن علی (1972م)، کشاف اصطلاحات الفنون، مصر: هیئت عام مصری.
حلبی، حمزة بن علی حسینی (ابن زهره) (1417ق)، غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع، قم: مؤسسۀ امام صادق علیهالسلام.
حلی، جعفر بن حسن (محقق حلی) (1418ق)، المختصر النافع فی فقه الامامیة، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة.
ذهنی تهرانی، سید محمدجواد (1373)، عناوین الاحکام؛ ترجمه و شرح اللمعة الدمشقیة، قم: کتابفروشی وجدانی.
زحیلی، وهبة بن مصطفی (1418ق)، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دارالفکر المعاصر.
سبزواری، علی مؤمن قمی (1421ق)، جامع الخلاف و الوفاق بین الامامیة و بین ائمة الحجاز و العراق، قم: زمینهسازان ظهور امام عصر علیهالسلام.
طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
غروی نائینی، میرزا محمد حسین (1373ق)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، تهران: المکتبة المحمدیة.
کیدری، قطب الدین محمد بن حسین (1416ق)، اصباح الشیعة بمصباح الشریعة، قم: مؤسسۀ امام صادق علیهالسلام.
موسوی خمینی، سید روحالله (بیتا)، کتاب البیع، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
نجفی، محمدحسن (صاحب جواهر) (بیتا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ج) منابع انگلیسی
Alvarezـ M. J., I. MoralesـMunoz, A. M. CastanoـLeon, A. Lagares, G. Rubio & R. JuradoـBarba (2016), “Single case study: neuropsychological functioning in a patient diagnosed with intermittent explosive disorder pre and post neurosurgery”, The Spanish journal of psychology, No.19.
American Psychiatric Association (2013), Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSMـ5), American Psychiatric Pub.
Bosse, T., CH. Gerritsen & J. Treur (2007), “Cognitive and social simulation of criminal behavior: the intermittent explosive disorder case”, Proceedings of the 6th international joint conference on Autonomous agents and multiagent systems, No. 58.
Coccaro, E. F., & J. E. Grant (2018), “Intermittent Explosive Disorder and the ImpulseـControl Disorders”, In John E. Lochman. J. & Matthys. w. (Eds), The Wiley Handbook of Disruptive and ImpulseـControl Disorders, John Wiley & Sons Ltd.
Coccaro, E. F. (2018), “DSMـ5 intermittent explosive disorder: Relationship with disruptive mood dysregulation disorder”, Journal of Comprehensive psychiatry, No. 84.
Coccaro, E. F., J. R. Fanning & R. Lee (2017), “Intermittent explosive disorder and substance use disorder: Analysis of the national comorbidity survey replication sample”, The Journal of Clinical Psychiatry, No.78(6).
Frith, C. (2013), “The psychology of volition”, Exp Brain Res, No.229(3).
Grant, J. E. (2008), Impulse control disorders: a clinician’s guide to understanding and treating behavioral addictions, WW Norton & Company.
Hewage, K., Z. Steel, M. Mohsin, A. K. Tay, J. C. De Oliveira, M. Da Piedade, ... & D. Silove (2018), “A waitـlist controlled study of a traumaـfocused cognitive behavioral treatment for intermittent explosive disorder in TimorـLeste”, American Journal of Orthopsychiatry, No. 88(3).
Hollander, E., & E. Evers (2001), “New developments in impulsivity”, Lancet, No.358.
Hudspeth, E. F., D. Wirick & K. M. Matthews (2015), “Intermittent Explosive Disorder”, In Kapalka, G. M. (Ed.), Treating Disruptive Disordersـ A Guide to Psychological, Pharmacological, and Combined Therapies, pp. 33ـ
Kalis, A., & G. Meynen (2014), “Mental disorder and legal responsibility: The relevance of stages of decision making”, Int J Law Psychiatry, No.37(6).
Kirsch, J. L., D. Simeon, H. Berlin & E. Hollander (2015), “Disruptive, Impulse Control, and Conduct Disorders: Intermittent Explosive Disorder, Kleptomania, and Pyromania”, In Tasman. A. Kay. J. Lieberman. J. First. M. & Riba. M. (Eds.), Psychiatry, Fourth Edition, John Wiley & Sons Ltd, Pp. 1367ـ
Matt, D., E. Michael, C. Daniel, T. Katherine, H. Timothy & D. Alan (2017), “Criminally Explosive: Intermittent Explosive Disorder, Criminal Careers, and Psychopathology among Federal Correctional Clients”, International Journal of Forensic Mental Health, Vol. 16, Issue 4.
Mundt, A. P., R. Alvarado, R. Fritsch, C. Poblete, C. Villagra, S. Kastner & S. Priebe (2013), “Prevalence rates of mental disorders in Chilean prisons”, PLOS One, No.8(7),
Novak, B. (2010), “Kleptomania and The Law”, In: Impulse Control Disorders, Cambridge University Press, pp. 45ـ
O'Connor, F. W., D. Lovell & L. Brown (2002), “Implementing residential treatment for prison inmates with mental illness”, Archives of Psychiatric Nursing, No.16(5).
Petry, N. M (2001), “Substance abuse, pathological gambling and impulsiveness”, Drug and Alcohol Dependence, No.63.
Bari, A., & T. W. Robbins (2013), “Inhibition and impulsivity: behavioral and neural basis of response control”, Progress in neurobiology, No.108.
Sadock, B. J., V.A. Sadock & P. Ruiz (2015), Kaplan & Sadock’s Comperhensive Textbook of Psychiatry, New York: Wolters Kluwer.
Silva, E. F., A. I. Silva, L. Asth, L. S. Souza, N. T. Zaveri, R. Guerrini .... & E. C. Gavioli (2019), “Nociceptin/orphanin FQ receptor agonists increase aggressiveness in the mouse residentـintruder test”, Behavioural brain research, No.356.
Street, N. W., M. C. McCormick, S. B. Austin, N. Slope, R. Habre & B. E. Molnar (2016), “Sleep Duration and Risk of Physical Aggression against Peers in Urban Youth”, Sleep Health, No.2(2).
Susan, L., & M. D. McElory (1999), “Recognition and Treatment of DSMـIV Intermittent Explosive Disorder”, Journal of Clinical Psychiatry, No.60 (15).
Tobin, R. M., & A. E. House (2016), DSMـ5 diagnosis in the schools, Guilford Press.
VandenBos, G. R. (2015), APA dictionary of psychology, American Psychological Association.
Yang, Sh., Q.Yi, X. Bin & Zh. Min (2019), “Intermittent explosive disorder in male juvenile deliquents in China”, Frontiers in psychiatry, No.10.
