یکی از نهادهای کمتر شناختهشده در حقوق ما، نهاد «حق تقدم تملک» است که شناخت ماهیت آن دارای اهمیت بسزایی است. تشخیص اینکه آیا هر جواز یا اختیاری مفید حق برای دارندۀ اختیار است یا خیر، دارای آثار حقوقی متعددی است. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا ضمن بیان احکام پراکندۀ موجود در قوانین و تحلیل آنها درمورد نهاد مذکور، نظریۀ عمومی در باب حق تقدم تملک ارائه دهد. در این مقاله بدواً ماهیت خاص حق تقدم تملک و سپس ارکان آن مورد تحلیل قرار میگیرد و در انتها امکان انتقال ارادی و غیرارادی (ارث) آن بررسی میشود. نتیجۀ تحقیق آن است که حق تقدم تملک را نوعی حق میدانیم که تحت حمایت قانون ایجاد شده است و دارندۀ آن، به صرف اعلام ارادۀ خود، اثر حقوقی (تملک) را ایجاد میکند و دیگران بایستی در مقابل آن اعلام و ابراز ارادۀ دارنده، امتثال و اطاعت کنند. امتیاز این اختیار (سلطنت) بر جواز (یا اباحه و توانایی و آزادی عمومی) این است که به شخص معینی اختصاص دارد و این شخص در استفاده از آن، اولویت دارد.
ابن ابی جمهور،محمد بن علی(1410ق)، الاقطاب الفقهیه،قم: کتابخانۀ آیتالله مرعشی نجفی.
ابن بقوری،محمد(1414ق)،ترتیب الفروق و اختصارها، جلد دوم، مغرب: وزارت اوقاف.
ابن جنید (١٤١٦ق)، مجموعه فتاوای ابن جنید، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن زهره( ١٤١٧ق)، غنیه النزوع، قم: مؤسسۀ امام صادق (ع).
ابنقدامه،عبداله بن احمد(1417ق)، المغنی، جلد ششم،ریاض: دار عالم الکتب.
أبو العباس شهاب الدین أحمد بن إدریس بن عبدالرحمن المالکی الشهیر بالقرافی(1367ق)، الفروق ( أنوار البروق فی أنواء الفروق )،جلد سوم، مکه مکرمه: عالم الکتب.
السنهوری، عبدالرزاق احمد(1391)، مصادر الحق فی الفقه الاسلامی _ دراسه مقارنه بالفقه العربی، جلد اول، تهران: خرسندی .
السنهوری، عبدالرزاق احمد(2009م)،الوسیط فی شرح القانون المدنی: حق الملکیة، جلد هشتم، بیروت:منشورات الحلبی الحقوقیه.
الرملی، شمسالدین(1404ق)، نهایه المحتاج الی شرح المنهاج،جلد پنجم و ششم،بیروت: دارالفکر.
انصاری، مرتضی(1415ق)، الوصایا و المواریث،چاپ اول، قم: کنگرۀ شیخ انصاری.
انصاری، مرتضی(1410ق)،مکاسب، جلد اول، سوم و هشتم،قم: دارالکتاب.
ایروانی، علی بن عبدالحسین نجفی (1406ق)، حاشیهالمکاسب، جلد اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بحرالعلوم، محمد بن محمد تقی (1403ق)، بلغهالفقیه،جلد چهارم،تهران: مکتبه الصادق.
صاحب جواهر، محمدحسن بن باقر(1362)، جواهر الکلام، محقق و معلق محمود قوچانی، علی آخوندی، عباس قوچانی و رضا استادی، مصحح ابراهیم میانجی،نویسنده جعفر بن حسن محقق حلی،جلد 4، 9، 13، 17، 19، 25، 26، 28، 31، 37، 38، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صیمری، مفلح بن حسن (1420ق)، غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، محقق جعفر کوثرانی، نویسنده جعفر بن حسن محقق حلی، جلد اول، بیروت: دار الهادی.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم بن عبدالعظیم (1410ق)، حاشیۀ مکاسب، جلد دوم،قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن الحسن (1387 ق)، المبسوط فی فقه الإمامیة، محشی محمدتقی کشفی، محقق محمدباقر بهبودی، جلدچهارم،تهران: مکتبة المرتضویة.
عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی(1398)،القواعد و الفوائد، جلد اول، قم: منشورات مکتبه المفید.
علامه حلی،حسن بن یوسف (1414ق)، تذکرةالفقهاء،جلد 2، 4، 12، 17،قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم الاسلام.
علامه حلی،حسن بن یوسف (١٤١ق)،مختلف الشیعه،جلد هفتم، قم:دفتر انتشارات اسلامی.
غروی اصفهانی، محمد حسین(1419ق)،حاشیه المکاسب،جلد اول ،قم : المحقق.
محقق حلی،جعفربن حسن (1408ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد دوم،قم: اسماعیلیان.
محقق کرکی، علی بن حسین (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، محقق مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، نویسنده حسن بن یوسف علامه حلی، جلد 1، 3، 6، 7، 8، قم: مؤسسة آل البیت (علیهم السلام) لإحیاء التراث.
منیری,سعید و ره پیک,سیامک . (1403). نظریه حق تقدم تملک در حقوق ایران. فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(105), 77-102. doi: 10.22034/jlvi.2024.2003007.1009
MLA
منیری,سعید , و ره پیک,سیامک . "نظریه حق تقدم تملک در حقوق ایران", فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29, 105, 1403, 77-102. doi: 10.22034/jlvi.2024.2003007.1009
HARVARD
منیری سعید, ره پیک سیامک. (1403). 'نظریه حق تقدم تملک در حقوق ایران', فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29(105), pp. 77-102. doi: 10.22034/jlvi.2024.2003007.1009
CHICAGO
سعید منیری و سیامک ره پیک, "نظریه حق تقدم تملک در حقوق ایران," فصلنامه دیدگاههای حقوق قضایی, 29 105 (1403): 77-102, doi: 10.22034/jlvi.2024.2003007.1009
VANCOUVER
منیری سعید, ره پیک سیامک. نظریه حق تقدم تملک در حقوق ایران. دیدگاههای حقوق قضایی, 1403; 29(105): 77-102. doi: 10.22034/jlvi.2024.2003007.1009