فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

بایسته‌های دانشی و روان ‏شناختی الگوی «قاضی ‏تراز» جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی (سمت)
2 استادیار گروه حقوق اسلامی، دانشکده حقوق، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
چکیده
جذب و گزینش قضات در راستای الگوی قاضی تراز جمهوری اسلامی ایران، تغییراتی در پارادایم و گفتمان مدیریت فرایند گزینش نیروی انسانی در قوۀ قضائیه را می ‏طلبد؛ ازجمله بازنگری و تدوین شاخص ‏های شفاف و استانداردِ علمیِ حقوقی و پیراحقوقی، اخلاقی، سلامت جسمی و روانی، و اوصاف خاص تصدی منصب قضا. تمهید بایسته‏ های توسعۀ شرایط مندرج در مادۀ ۱۳ آیین‌‌نامۀ نحوۀ جذب، گزینش و کارآموزی داوطلبان قضاوت و استخدام قضات، در گرو بازاندیشی در روان ‏سنجِ شغلی، روزآمدسازی شیوه‏ های گزینش عقیدتی ـ  سیاسی، در چارچوب ایجاد «سامانۀ جامع سنجش عملکرد قضات» به‌مثابۀ یکی از تکالیف مهم سند تحول قضائی و نیز از مصوبات قرارگاه پیگیری اجرای فرامین و سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری است. این جستار، با روش توصیفی ـ تحلیلی، بر پایۀ این آموزه که گذار به سطح بالاتری از استانداردهای کنونیِ سنجش ویژگی ‏های داوطلبان قضاوت موجب کاهش بزه ‏دیدگیِ اصحاب دعوا از قضاوتِ قاضیِ ناتراز و تقلیل جرائم حکومتیِ مرتبط می‏ شود، ضمن شرح نقش برخی نارسایی ‏های آموزش و مهارت دانش ‏آموختگانِ حقوقی در دوریِ نسبی از الگوی قاضیِ تراز ج.ا.ا، دو مورد از بایسته‏ های تحول در آموزش قضات را از منظر راهبرد شایستگی منابع انسانی تبیین می‌کند، اهمیت جایگزینیِ آزمونِ خاصِ طراحی نشده (هگزاکو قضائی و سرمایۀ روان‏ شناختی قضائی) با آزمون‏ های متداول شخصیت‏ شناسیِ MMPI و NEO جهت روان ‏سنجیِ عامل‏ های شخصیتیِ مهم در قضاوت را تبیین می ‏سازد.
کلیدواژه‌ها

  • منابع

    قرآن

    نهج‌البلاغه

    الف) منابع فارسی

    • بابایی، محمدعلی (1390)، «بزهکاران پیشینه‏دار؛ از سرکوبی بزهکاران خطرناک تا مدیریت خطر ارتکاب جرم»، تحقیقات حقوقی، شمارۀ 53.
    • پورقهرمانی، بابک و ایرج نگهدار (1397)، «ارزیابی رویکرد قضات به اعمال نهادهای ارفاقی جدید (مطالعۀ موردی محاکم کیفری استان کردستان)»، مطالعات حقوق کیفری و جرم‏شناسی، دورۀ 48، شمارۀ 2.
    • جهانی، فرخزاد و بهنام غفاری (1396)، مطالعه درخصوص نظام جذب، گزینش، آموزش، انتصاب و نظارت بر قضات کشورهای آلمان، پاکستان، ترکیه و مالزی، تهران: پژوهشگاه قوۀ قضائیه.
    • جوادی، شاهین و زهرا نعیمی (1396)، «پایش محیط کسب‏وکار ایران در زمستان 1395»، (ارزیابی 232 تشکل اقتصادی سراسر کشور از مؤلفه‏های ملی محیط کسب‏وکار در ایران)، بیست‏وششمین و آخرین مطالعۀ فصلی مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی در سنجش محیط کسب‏وکار در ایران، گروه مطالعات کسب‏وکار دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی.
    • حیدرنژاد، ولی‌الله و سیدمحمدمهدی غمامی (1398)، «مطالعۀ تطبیقی شرایط و فرآیندهای انتخاب و انتصاب قضات در نظام‌های حقوقی آمریکا و فرانسه»، حقوق تطبیقی، دورۀ 10، شمارۀ 1.
    • حیدرنژاد، ولی‌الله و حمید بهره‏مند (1399)، جذب و گزینش قضات: مطالعۀ تطبیقی در فقه امامیه، حقوق ایران و نظام‏های قضائی منتخب، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
    • خالقی، علی و سیامک اصغرلو (1401)، «ارزیابی عملکرد دادسراهای عمومی و انقلاب و دادگاه‏های کیفری دو تهران درمورد تعلیق تعقیب و تعویق صدور حکم در سال‏های 1397 و 1398»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‏شناسی، دورۀ 10، شمارۀ 20.
    • راضی، علی، رضا رضایی و احمدعلی یزدان‏پناه (1400)، «مدل‏سازی معماری سازمانی چابک: ارزیابی کاربردپذیری شش استاندارد مدل‏سازی بر مبنای چارچوب ملی معماری سازمانی ایران»، فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، دورۀ 13، شمارۀ 47 و 48.
    • رمضانیان فهندری، هادی و سیدعلیرضا خطیبی (1399)، «رابطۀ فرهنگ سازمانی با اقدامات مدیریت دانش در نظام قضائی کشور (نمونۀ پژوهش: دادگستری شهرستان مشهد)»، مدیریت راهبردی دانش سازمانی، سال سوم، شمارۀ 11.
    • سامانی، صدیقه و سیدابوالقاسم مهری‏نژاد (1397)، «پیش‏بینی وضعیت رضایت شغلی و فرسودگی شغلی قضات جنایی براساس سرمایۀ روان‏شناختی»، مطالعات ناتوانی، دورۀ 8، شمارۀ 99.
    • سعید، نسیم و محمد احمدی ده‏قطب‏الدینی (1399)، «فراتحلیل کاربرد علوم شناختی در یادگیری ترکیبی»، پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، دورۀ 8، شمارۀ 3 (31).
    • سیداصفهانی، سیدحسام‏الدین (1400)، «کاربرد نظریه بازی‏ها در جرم‏شناسی با تأکید بر معمای زندانی»، در: جمعی از پژوهشگران [به کوشش مریم عباچی]، دایره‏المعارف ریاضیات و علوم جنایی، تهران: میزان.
    • شجاعی آرانی، سعید (1397)، بررسی تطبیقی استخدام و آموزش قضات در اروپا، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوۀ قضائیه.
    • غمامی، سیدمحمدمهدی و امید عبدالهیان (1398)، «تحول نظام قضائی با تأکید بر کارآمدی فرایند صدور آراء قضائی»، دیدگاه‏های حقوق قضائی، دورۀ 24، شمارۀ 85.
    • فردائی بنام، کیوان، سعید رجایی‏پور و جواد پورکریمی (1399)، «شناسایی و اعتبارسنجی معیارهای منابع انسانی سرآمد (مطالعۀ موردی: قوۀ قضائیه جمهوری اسلامی ایران)»، مدیریت سازمان‏های دولتی، دورۀ 9، شمارۀ 1.
    • فرزانه کندری، نرگس و سعید روحانی (1400)، «ارائۀ چارچوب مفهومی تحول دیجیتال قضائی در راستای حکمرانی دیجیتال»، مدیریت دولتی، دورۀ 13، شمارۀ 3.
    • قناد، فاطمه و مسعود اکبری (1401)، «تحلیل جرم حکومتی از منظر مکتب الغاگرایی زمیولوژی: بازخوانی امکان‏سنجی محاکمۀ قدرت»، در: نسرین مهرا و امیرحسن نیازپور [به کوشش]، حقوق کیفری پویا (مجموعه مقاله‏ها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی)، تهران: میزان.
    • کسرایی، محمدسالار و آتنا غلام‏نیارمی (1399)، نگاهی انتقادی به علوم اجتماعی در ایران؛ آموزش، مهارت و اشتغال، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    • گاراپون، آنتوان و ژان لاسگ (1400)، «عدالت کیفری، درک عدالت دیجیتال: انقلاب گرافیکی و گسستی انسان‏شناختی»، ترجمۀ روح‏الدین کرد علیوند، در: جمعی از پژوهشگران [به کوشش مریم عباچی]، دایره‏المعارف ریاضیات و علوم جنایی، تهران: میزان.
    • گروهی از پژوهشگران (1396)، «گزارش دورۀ کارآموزی سال 2011 میلادی مدرسۀ ملی علوم قضائی فرانسه»، در: تحقیقات قضائی، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوۀ قضائیه.
    • گزارش جهانی یونسکو (1389)، به سوی جوامع دانش‏محور، ترجمۀ محمدرضا سعیدآبادی، تهران: مجد.
    • نجفی ابرندآبادی، علی‏حسین (1401)، «حقوق‏ کیفری ‏آراییِ سیاست جنایی در پرتو راهبردهای سیاست عمومی»، در: نسرین مهرا و امیرحسن نیازپور [به کوشش]، حقوق کیفری پویا (مجموعه مقاله‏ها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی)، تهران: میزان.
    • نصر اصفهانی، علی و طاهره آقاباباپور (1392)، «بررسی رابطۀ هویت سازمانی با سکوت سازمانی کارکنان دانشگاه اصفهان»، جامعه‏شناسی کاربردی، شمارۀ 4.
    • همتی، مجتبی و غلامرضا داودی (1396)، «مطالعۀ تطبیقی استاندارد رفتار قضائی (اسلام، ایران، آمریکا، چین) در پرتو اصول بنگلور»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دورۀ 9، شمارۀ 2.
    • ودادی، احمد و علیرضا امینی نظری (1392)، «بررسی روایی آزمون استخدام و رابطۀ آن با عملکرد (مطالعۀ موردی: شرکت نفت فلات قارۀ ایران)»، مدیریت منابع انسانی در صنعت نفت، دورۀ 6، شمارۀ 20.
    • یازرلو، محمدتقی و همکاران (1398)، «نقش قدردانی و بخشش در پیش‏بینی سلامت روان‏شناختی کارکنان یک واحد انتظامی»، روان‏شناسی نظامی، دورۀ 10، شمارۀ 39.
    • یزدان‏شناس، محمد، مهربان هادی‏پیکانی و آذر قلی‏زاده (1397)، «طراحی مدل توسعۀ منابع انسانی براساس الزامات و اقتضائات نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران»، آموزش علوم دریایی، شمارۀ 13.

     

    ب) منابع انگلیسی

    • Amaya, A. (2013), “Exemplarism and Judicial Virtue”, journal of Law & Literature, No. 25, Issue 3.
    • Ball, P. (2012), Why Society is a Complex Matter, Springer Online Publications.
    • Blackett, A. (2018), “Regulatory Innovation on Decent Work for Domestic Workers in the Light of International Labour Organization Convention No. 189”, International Journal of Comparative Labour Law, Vol. 34, No. 2.
    • Leith, P. (1992), “The Problem with Law in Books and Law in Computer: The Oral Nature of Law”, Artificial intelligence Review, Kluwer Academid Publisher, No. 6.
    • Liam, F., & D. Ross (2018), “Psychological Capital: A Preliminary Exploration of The Construct, Monash University”, Business and Economics, Working Paper (51),
    • Mahalingam, I. (1992), “Computers in Law: Some Questions, Artificial intelligence Review”, Kluwer Academid Publisher, No. 6.
    • Tollenaar, N., & P.Van der Heijden (2013), “Which Method Predicts Recidvism Best? A Comparison of Statistical, Machine Learning and Data Mining Predictive Methods”, Journal of Royal Statistical Society, Series A ـ176 (part 2).
    • Tsebelis, G. (1990), “Penalty Has no Impact on Crime: A Game ـTheoretic Analysis”, Journal of Rationality and Society, Vol. 2, No. 3.
    • Vishnu Priya, M.C., et al. (2014), “An Effective Data Mining Techniques for Analyzing Crime Patterns”, Journal of Computer Engineering (IOSR ـJCE), e ـISSN: 2278 ـ
    • World Health Organization (2014), “The International Statistical Classification of Diseases and Health Related Problems, 10th Revision (ICD ـ10)”, World Health Organization, from the original on February 1999. Retrieved at: 2/6/2023.

     

     

     

  • تاریخ دریافت 11 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 02 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1403