فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

سیر تحول «محاکمه کن یا مسترد کن» در رویۀ قضائی و اسناد بین‏ المللی

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی
3 داﻧﺷﯾﺎر، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی
4 استاد، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی
چکیده
صرف‌نظر از میزان مجازات، اجرای مجازات‌هاست که به پیشگیری از وقوع جرائم منجر می‌شود و این قاعده‌ای پذیرفته‌شده در حقوق کیفری است. نه‌تنها در عرصۀ داخلی،  بلکه در عرصۀ بین‌الملل این اصل حاکم بوده و بی کیفرمانی مرتکبان جرائم بین‌المللی همواره عاملی اساسی در افزایش میزان ارتکاب جرم محسوب می‌شود.اصل «صلاحیت جهانی» به‌عنوان یک راهکار مهم در راستای مقابله با بی‌کیفرمانی مرتکبان جرائم بین‌المللی وارد ادبیات حقوق کیفری بین‌الملل شد تا بدین وسیله بتوان با جنایات بین‌المللی مقابله و از وقوع آن‌ها پیشگیری کرد. اصل «محاکمه کن یا مسترد کن» یکی از موضوعات اساسی در اعمال صلاحیت جهانی است که در تعداد زیادی از اسناد بین‌المللی مورد پردازش قرار گرفته و اعمال آن به نوعی اعمال اصل صلاحیت جهانی را تضمین می‌کند. پرسش مهمی که مطرح می‌شود این است که اصل موصوف در اسناد بین‌المللی و رویۀ قضائی بین‌الملل،  در یک خط مستقیم قرار گرفته یا دچار تحولات شده است؟ پژوهش حاضر در گردآوری اطلاعات، به صورت کتابخانه‌ای و در تحلیل اطلاعات از طریق بررسی و تحلیل اسناد بین‌المللی حاوی این اصل و همچنین کنوانسیون‌های دربردارندۀ اصل موصوف،  تحولات صورت‌گرفته در«محاکمه کن یا مسترد کن» را  مورد اشاره قرار داده است. پژوهش حاضر نشان داده است که به‌دلیل ضرورت اجرایی شدن اصل «محاکمه کن یا مسترد کن»،  شاهد تنوع و انعطاف‌پذیری آن در اسناد بین‌المللی و رویۀ قضائی بین‌المللی هستیم،  به‌گونه‌ای که در هر پرونده با اتکا به اصل موصوف آرای متنوعی صادر شده و درنهایت این امر به ایجاد تحولات جدی درخصوص رویۀ قضائی و حتی اسناد بین‌المللی منجر شده است.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • اردبیلی، محمدعلی (۱۳۹۰)، «استرداد یا تعقیب» حقوق بین‌الملل کیفری، گزیدۀ مقالات، جلد اول، تهران: میزان.
    • اردبیلی، محمدعلی و سیده ندا میرفلاح نصری (۱۳۹۵)، «اجرای کنوانسیون‌ھای بین‌المللی متضمن قاعده یا استرداد یا محاکمه در ایران»، مجلۀ حقوقی دادگستری، سال 81، شمارۀ ۹۸.
    • امیرارجمند، اردشیر (۱۳۷۶)، «گزارشی از رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در قضیۀ لاکربی: ایرادات مقدماتی»، مجلۀ حقوقی بین‌المللی، شمارۀ ۲۲.
    • برزگرزاده، عباس (۱۳۹۹)، «کارکرد و منزلت تصمیمات قضائی در رویۀ دیوان بین‌الملل دادگستری»، فصلنامۀ مطالعات بین‌المللی، سال 17، شمارۀ ۲.
    • بهمن تاجانی، شهرام و سیده ندا میرفلاح نصری (۱۳۹۴)، «مبانی و آثار تغییر رویکرد دیوان بین‌المللی دادگسـتری در الغـای مصـونیت کیفری سران دولت‌ها در قضیۀ حیسن هابره (رئیس جمهور سابق چاد)»، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، دورۀ ۶، شمارۀ ۱.
    • بیگ‌زاده، ابراهیم و سیده ندا میرفلاح نصیری (۱۳۹۳)، «تعهد به استرداد یا محاکمه در حقوق عرفی و رویۀ قضائی بین‌الملل»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، دورۀ 17، شمارۀ ۶۶.
    • حامد، سهیلا (۱۳۸۴)، صلاحیت جهانی، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
    • رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین (۱۳۹۲)، «تأسیس شعب فوق‌العادۀ سنگال برای محاکمۀ حسن هابره: یک گـام بـه جلو در راستای مبارزه با جنایات بین‌المللی»، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، سال 4، شمارۀ ۲.
    • رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین (۱۳۹۵)، «مسؤولیت بین‌المللی ناشی از نقض تعهد به استرداد یا محاکمه در پرتو رأی دیوان بین‌المللی دادگستری در دعوای بلژیک علیه سنگال»، مجلۀ پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، دورۀ 4، شمارۀ ۸.
    • رئیسی، لیلا و یداله شبانکاره (۱۴۰۰)، «بررسی حقوقی مسائل مرتبط با «تعهد به استرداد یا محاکمه» در پرتو رأی۲۰جولای۲۰۱۲ دیوان بین‌المللی دادگستری (دعوای بلژیک علیه سنگال)»، فصلنامۀ پژوهش حقوق کیفری، سال 9، شمارۀ ۳۵.
    • ضیایی، سیدیاسر و سعید حکیمی‌ها (۱۳۹۵)، «شرایط حقوقی اعمال صلاحیت جهانی در حقوق بین‌الملل»، فصلنامۀ پژوهش حقوق عمومی، دورۀ 18، شمارۀ ۵۳ .
    • ضیائی بیگدلی، محمدرضا (۱۳۸۵)، حقوق بین‌الملل عمومی، جلد اول، تهران: گنج دانش.
    • کاظمی، سید سجاد (۱۴۰۱)، «بررسی و نقد اجرای اصل صلاحیت جهانی بر مرتکبان دزدی دریایی نوین»، پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، شمارۀ ۲۲.
    • محمودی، سیدهادی و محمد ستایش‌پور (۱۳۹۷)، «گذر از "زمان" در ایجاد قاعدۀ حقوق بین‌الملل عرفی: واکاوی انگاره‌های حقوقی و رویۀ دیوان بین‌المللی دادگستری»، دو فصلنامۀ حقوق تطبیقی، دورۀ 6، سال 15، شمارۀ ۱.
    • مهدوی ثابت، محمد علی و حجت‌اله رضائی (۱۴۰۰)، «منشــأ و مشــروعیت اعمــال اصــل صلاحیــت جهانــی در دادگاه‌هــای ملــی بــرای تعقیــب جنایــات بین‌المللــی»، پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، دورۀ 9، شمارۀ ۱۷.
    • میرفلاح نصیری، سیده ندا (۱۳۹۴)، تعهد به استرداد یا محاکمه در حقوق بین‌الملل کیفری، جلد اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.

     

    ب) منابع انگلیسی

    • Amnesty international, International Law commission: The Obligation to Extradite or Prosecute (aut dedere aut judicare) (2009), London: February.
    • Bassiouni, M.C., & E. Wise (1995), Aut Dedere Aut Judicare: The Duty to Extradite or Prosecute in International Law, Dordrecht, Martinus Nijhoff Publishers.
    • Bassiouni, M.C., & E. Wise (2002), International Extradition: United States Law and Practice, New York, Oceana Publications.
    • Bassiouni, C. (1996), “Searching for Peace and Achieving Justice:The Need for Accountability”, 59 Law and Contemporary Problems ,Vol. 59, No. 4.
    • Bonini, A. (2012),“ICJ Belgium v Senegal:Temporal Issues and the Prosecution of Torture”,< ilawyerblog.com>, Last visited 13 September.
    • Barcelona Traction, Light and Power Company, Second Phase, Judgment, I.C.J.Reports 1970
    • Belgium v Senegale,16 February 2009 invisible on <www,icj,cij,org>Last visited 5 july 2011
    • Cassese, A., & Lal Chand (2003), “Man’s Inhumanity to Man:Essay on International Law Houner of Antouio Cassese”, Hague,Kluwer Law International Publisher.
    • de Vattel (1916), The Law of Nations, translation, Fenwick,Classics of International Law,Washington D.C.,Carnegie Institution ,Book II,chapter VI.
    • Enache-Brown & Fried (1998), “Universal Crime, Jurisdiction and Duty:The Obligation of Aut Dedere Aut Judicare in International Law”,43 McGill Law Journal.
    • Final Report of the International Law Commission (2014), “The obligation to extradite or prosecute (aut dedere aut judicare)”.
    • Gilbert, G. (1998), Transnational Fugitive Offenders in International Law: Extradition and Other Mechanisms, The Hague, Martinus Nijhoff Publishers.
    • Galickli, Second Report on the obligation to extradite or prosecute (aut dedere aut judicare),11 June 2007.
    • Grotius, H. (1925), De Jure Belli ac Pacis, translation: The Law of War and Peace,Washington,Carnegie Classics of International Law, Book II,chapter XXI.
    • Hall, S. (2006), International Law, 2nd ed., Butterworths Tutorial Series, LexisNexis Butterworths, Sydney .
    • Higgins, R. (1994), Problems and Process:International Law and How We Use It, Oxford,Clarendon Press, Bibliographic Information ,Print Publication Date: Aug 1995.
    • Keijzer (1982),“(Aut dedere, aut judicare), in Ulrich,H and D’Oliveira, J.(eds.), Netherlands Reports to the XIth International Congress of Comparative Law,Caracas 1982” Deventer,Kluwer Law and Taxation Publishers.
    • Larsaeus (2004),“The Relationship between Safeguarding Internal Security and Complying with International Obligations of Protection:The Unresolved Issue of Excluded Asylum Seekers”, 73 Nordic Journal of International Law.
    • Meron, T. (1989), Human Rights and Humanitarian Norms as Customary Law , Oxford, Clarendon Press.
    • Miron Varouhakis, (2009), “Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999,”Studies in Intelligence, No. 1.
    • Mitchell, C. (2009), AUT DEDERE ,AUT JUDICARE :The Extradite or Prosequte clause in international law, Graduate Institute Publications .
    • Question of interpretation and Application of the 1971 Montreal Convention arising from the Aerial at Lockerbi,provitional Measures,Orders of 14 April 1992,I.C.J Reports1992
    • Questions Relating to the Obligation to Prosecute or Extradite (Belgium v. Senegal), Summary of the Judgment of 20 July 2012, No. 2012/4 (Para.122), Invisible on Last visited 22 September 2012.
    • Sadoff, D. A. (2016), Bringing International Fugitives to Justice:Extradition and its Alternatives, Cambridge University Press.
    • Shearer, I. A.y (1971), “ Extradition in International Law”, Manchester University Press.
    • statute of the international court of justice.

     

    ج) تارنما

     

     

     

     

     

     

     

  • تاریخ دریافت 01 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 30 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1402