فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی

ماهیت پول و کارکردهای حقوقی آن در نظام قضائی و بانکی ایران

نوع مقاله : پژوهش کاربردی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی
2 دانشیار گروه حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان
3 استادگروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز
چکیده
پژوهش حاضر بر مبنای کارکردهای حقوقی پول در نظام قضائی و بانکی کشور به تحلیل کاربردی چیستی و ماهیت پول می‌پردازد. این پژوهش در مقام بیان این رویکرد است که ماهیت پول از کارکردهای آن مجزا نیست و ماهیت حقوقی وسیع پول از کارکردهای متعدد آن قابل شناسایی است. برخلاف رویکرد غالب  که بر ماهیت و کارکرد واحد و یکسان برای پول متمرکز است، باید اذعان داشت این پدیدۀ حقوقی و اقتصادی، ماهیت‌ها و کارکردهای متعددی دارد که بر حدود تعهد متعهد پولی اثرگذار است. امروزه این کارکردها هم در نظام قضائی و هم در نظام بانکی ایران اعم از معاملات بانکی و عملیات بانکی، بروز و ظهور دارد، خصوصاً که اجرای احکام دادگستری در حوزۀ تعهدات پولی قراردادی یا غیرقراردادی از طریق نظام بانکی محقق می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی در مقام تبیین نظریۀ جامعی تحت عنوان ماهیت بسیط و چندوجهی پول است. به اجمال باید گفت با توجه به  سه کارکرد عمده و اصلی پول یعنی ابزاری برای پرداخت، ابزاری برای ابراء و تصفیۀ تعهدات پولی و همچنین ابزاری برای جبران خسارت ناشی از کاهش ارزش آن و کارکردهای متعدد حقوقی پول در نظام قضائی و بانکی، اتخاذ رویکرد ماهیت واحد برای پول قابل قبول نیست.
کلیدواژه‌ها

  • الف) منابع فارسی

    • احمدی، محمدعلی و صفرزاده، اسماعیل (1385)، پول، ارز و بانکداری، همدان: چاپ نور علم.
    • امین‌پور، فرزاد (1388)، حقوق پول، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
    • امینی، سید ابراهیم (1392)، «مطالعۀ تطبیقی شیوۀ پرداخت و تعیین ثمن در حقوق ایران؛ اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی و کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا 1980 وین»، مجلۀ حقوق تطبیقی، شمارۀ 1.
    • انصاری، علی (1390)، «دریافت خسارت تأخیر تأدیه در قراردادهای بانکی با تکیه بر وضعیت بدهکار»، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ 42.
    • باریکلو، علیرضا (1395)، اموال و حقوق مالی، تهران: میزان.
    • بیگدلی، سعید (1394)، تعدیل قرارداد، تهران: میزان.
    • پژویان، جمشید (1393)، پول، ارز و بانکداری، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
    • التجائی، ابراهیم (1394)، «تحلیلی تاریخی از تعاریف انباشت‌های پولی»، فصلنامۀ سیاست‌های مالی و اقتصادی، شمارۀ 12.
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1369)، حقوق تعهدات، جلد اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • خلعت‌بری، فیروزه (1371)، مجموعه مفاهیم بانکی و بین‌المللی، تهران: شباویز.
    • سبحانی، حسن و حسین درودیان (1394)، «ارزیابی انتقادی رویکردهای موجود در هستی‌شناسی پول»، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، شمارۀ 57.
    • سلطانی، محمد (1395)، حقوق بانکی، تهران: میزان.
    • سلطانی، محمد و حمید اسدی (1394)، «ماهیت حقوقی پرداخت در پول الکترونیکی»، پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، شمارۀ 1.
    • شوشی نسب، نفیسه (1394)، ماهیت حقوقی اوراق بهادار، تهران: میزان.
    • طیبی فرد، امیرحسین (1391)، «حاکمیت پولی دولت‌ها و تعدیل آن با عضویت در صندوق بین‌المللی پول»، فصلنامۀ پژوهش حقوق، شمارۀ 36.
    • عظیمی گرکانی، هادی و ندا ایرانی (1388)، جبران کاهش قدرت خرید در اثر مرور زمان، تهران: تک‌رنگ.
    • قبادی، فرخ و فریبرز رییس دانا (1372)، پول و تورم، تهران: پاپیروس.
    • کاتوزیان، ناصر (1398)، عقود معین (معاملات معوّض ـ عقود تملیکی)، جلد اول، تهران: گنج دانش.
    • کاویانی، کوروش (1399)، حقوق اسناد تجاری، تهران: میزان.
    • کردی، رسول (1389)، «تصفیه‌حساب و تسویه‌حساب»، نشریۀ ادبی حافظ، شمارۀ 77.
    • کریمی جابری، ام‌البنین (1391)، بررسی تطبیقی ایفای تعهدات پولی در حقوق ایران و انگلیس، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، ‏‫دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، دانشکدۀ علوم اجتماعی، گروه حقوق، حقوق خصوصی.
    • کرباسیان، اکبر (1389)، مسائل پولی و بانکی ایران، تهران: مؤسسۀ همراه.
    • محبی، ابوالفضل (1393)، «تحلیل اقتصادی ضمانت اجراهای مدنی نقض تعهدات پولی»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 87.
    • میوه‌یان، میلاد (1397)، «بررسی رابطۀ پول و بانکداری»،فصلنامۀ مطالعات نوین بانکی، شمارۀ 
    • نظری، حسن، سید حسین میرجلیلی و پرویز داوودی (1390)، پول در اقتصاد اسلامی، تهران: انتشارات سازمان مطالعۀ و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

     

    ب) منابع انگلیسی

    • Beale, H. (2021), Chitty on Contracts 34nd Ed, Consolidated Mainwork Incorporating Second Supplement, I - General Principles, Part 8 - Remedies for Breach of Contract, Chapter 26 – Damages, Section 4. - Measures that are not Strictly Compensatory, (d) - Account of Profits, Publisher Sweet & Maxwell, U.K. 26-057, Account of profit in commercial cases
    • Carbonnier, J. (2000), Droit civil: les biens, 19ed, Paris: Presses Universitaires de France
    • Flemington, B., & W. Coleman (1995), Money and Finance in the Australian Economy, Sydney; Chicago: Irwin, I cd.
    • Proctor, Ch. (2005), Mann on the Legal Aspect of Money, 6th, Oxford: Oxford University Press.

     

  • تاریخ دریافت 31 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 02 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1403