The Quarterly Journal of Judicial Law Views

The Quarterly Journal of Judicial Law Views

Legal-Jurisprudential Rethinking of Women's Domestic Work

Document Type : p

Authors
1 Assoc. Prof. of law Dep. Ilam University
2 Modares Blv. Mehran St.
Abstract
According to Article 23 of the Family Protection Law of 2013 and Article 336 of the Civil Code, the basis for proving Ajr al-Mithl (fair equivalent remuneration) and Clause B of Note 6 of the Single Article Law on the Reform of Divorce Regulations have been established as the foundation for determining Nahla (a form of financial settlement) for a woman’s domestic work. Conversely, according to the Guardian Council’s opinion, based on the parliamentary session records (1991, Session 471, p. 28), since a wife does not perform domestic work with the intention of receiving payment during marriage, she cannot claim compensation afterward. Sunni jurists and some Shia Marjas, citing customary practice, also argue that a woman is not entitled to wages for such work. This article addresses these disagreements and seeks to resolve disputes regarding the aforementioned laws through a critical analysis method, examining legal-jurisprudential evidence, considering jurists’ fatwas, the basis of custom, and existing presumptions of fact. Article 336 of the Civil Code is controversial due to conditions that some consider difficult to prove in practice, and Note 6 of the Single Article Law is disputed for failing to specify the basis for Nahla under prevailing circumstances. This study resolves these conflicts by proving the following: the presumption of a wife’s lack of intent to perform domestic work gratuitously, the non-obligatory nature of domestic work under Islamic law, the erroneous customary assumption denying wages for a wife’s domestic work, the apparent intent to comply with the husband’s directives inperforming domestic tasks, and, finally, by clarifying the true nature of Nahla.
Keywords

  • الف) منابع فارسی

    • اسماعیلی، محسن و فرح‌زادی، محمدجواد (1403)، «تأثیر تقصیر امین بر وضعیت حقوقی عقود امانی در حقوق ایران و فقه امامیه»، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق قضائی، شمارۀ 29(106).
    • احمدیه، مریم (۱۳۸۳)، «حق اجرت‌المثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ ۲۵.
    • اخرام البستانی، فؤاد (۱۳۷۵)، فرهنگ ابجدی الفبایی، عربی- فارسی، ترجمۀ رضا مهیار، تهران: انتشارات اسلامی.
    • امامی، حسن (۱۳۶۶)، حقوق مدنی، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه.
    • بختیاری، علی (1389)، بررسی فقهی اجرت‌المثل کار در منزل، گفتمان حقوق، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
    • دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷)، لغت‌نامه، تهران: مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا.
    • دیانی، عبدالرسول (۱۳۷۹)، حقوق خانواده، تهران: امید دانش.
    • روزنامۀ رسمی، شمارۀ ۱۴۴۲۸، مورخ ۲۷/۶/۱۳۷۳.
    • شهیدی، مهدی (بی‌تا)، سقوط تعهدات، بی‌جا: کانون وکلای دادگستری.
    • صدیق اورعی، غلامرضا (۱۳۸۰)، تمکین بانو ریاست مرد (از دیدگاه قانون مدنی)، تهران: سفیر صبح.
    • قرشی، علی‌اکبر (۱۳۷۱)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۲)، حقوق مدنی الزام‌های خارج از قرارداد، ضمان قهری، تهران: دانشگاه تهران.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۷)، دورۀ عقود معین، تهران: شرکت سهامی.
    • کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۸)، وقایع حقوقی، تهران: شرکت سهامی انتشارات.
    • کاتوزیان، ناصر (بی‏تا)، دورۀ حقوق مدنی خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • محقق داماد، مصطفی (۱۳۸۷)، بررسی فقهی حقوق خانواده نکاح و انحلال آن، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    • مجموعه آرای فقهی در امور حقوقی (نکاح ۲) (۱۳۸۶)، قم: مرکز تحقیقات فقهی قوۀ قضائیه معاونت آموزش و تحقیقات در امور حقوقی.
    • مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی، جلسۀ ۴۷۱ و مشروح مذاکرات سال ۱۳۷۰، جلسۀ ۳ و ۴.
    • مطهری، مرتضی (بی‌تا)، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، قم: نرم‌افزار فقه اهل‌بیت (علیه‌السلام).
    • معین، محمد (۱۳۷۵)، فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.
    • مقصودی، مراد (1391)، حق‌الزحمۀ خانه‌داری زنان، تهران: خرسندی.
    • مقصودی، مراد (1380)، مبانی فقهی ـ حقوقی اجرت‌المثل خانه‌داری زنان، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، وزارت علوم و تحقیقات و فناوری، قم: دانشگاه قم.
    • مکارم شیرازى، ناصر (۱۴۲۷)، دائرة‌المعارف فقه مقارن، قم: انتشارات مدرسۀ امام على بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
    • نشریۀ ماَوی، نشریۀ داخلی قوۀ قضائیه، شمارۀ ۴۵، مورخ ۱/۶/1385.
    • نیکوخصال، معصومه (1394)، جایگاه فقهی و حقوقی کار خانگی زن، یزد: حوزۀ علمیه امام حسین (علیه‌السلام).
    • هدایت‌نیا، فرج‌الله (1389)، «قوانین خانواده»، مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 25.

     

    ب) منابع عربی

    قرآن کریم.

    • ابن اثیرجزرى، مبارک بن محمد (بی‌تا)، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، قم: مؤسسۀ مطبوعاتى اسماعیلیان.
    • ابن عباد، اسماعیل (صاحب بن عباد، کافى الکفاة) (۱۴۱۴ق)، المحیط فی اللغة، لبنان: عالم الکتاب.
    • احمد بن فارس ذکریا، ابوالحسن (۱۴۰۴ق)، معجم مقاییس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
    • اشتهاردی، علی‏پناه (۱۴۱۷ق)، مدارک‏العروه، تهران: دارالاسوة للطباعة والنشر.
    • حسینی شیرازی، محمد (۱۴۰۹ق). الفقه، بیروت: دارالعلم.
    • حسینى، محمدمرتضى (۱۴۱۴ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    • حلّى، ابن ادریس محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم.
    • راغب اصفهانی، حسین ابن محمد (1412ق)، المفردات فی غریب القرآن دارالعلم الدار الشامیة، دمشق: دارالشامیه.
    • طباطبایی، محمدحسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • طباطبایى یزدى، محمدکاظم (1409ق)، العروة الوثقى (للسید الیزدی)، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
    • طبرسى، فضل بن حسن (1372)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
    • الطریحی، فخرالدین (1375)، مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
    • طوسى، محمد بن حسن (شیخ طوسی) (1407ق)، الخلاف،‏ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • طوسى، محمد بن حسن (شیخ طوسی) (1387)، المبسوط فی فقه الإمامیه، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
    • عاملى، محمد بن مکى (شهید اول) (1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
    • عاملى، زین‌الدین بن على (شهید ثانى) (1424)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشی - کلانتر)، قم: کتابفروشی داوری.
    • عاملی، محمد بن حسن(شیخ حر) (1409ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام.
    • عاملى کرکى، على بن حسین (محقق ثانى) (1414ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم: مؤسسۀ آل البیت (علیهم‌السلام).
    • عکبرى، محمّد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید) (1413ق)، أحکام النساء (للشیخ المفید)، قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید.
    • عکبرى، محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید) (1424ق)، کتاب النکاح (مکارم)، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابی‌طالب علیه‌السلام.
    • فراهیدى، خلیل بن احمد (1410ق)، کتاب العین، قم: هجرت.
    • کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی (ط - الإسلامیة)، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    • مصطفوی، حسن (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و تفسیر کتاب.
    • مظفر، محمدرضا (1386)، اصول الفقه، دارالنعمان، نجف:.
    • نراقى، مولى احمد بن محمدمهدی (1417ق)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیۀ قم.

     

  • Receive Date 12 February 2024
  • Revise Date 27 July 2024
  • Accept Date 26 February 2025