دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی 2252-0007 31 113 2026 03 21 Causality in diseases and Contextual factors of victims in crimes with emphasis on medical staff error cases سبب‌شناسی بیماری‌ها و عوامل زمینه‌ای بزه‌دیده در جنایات با تأکید بر پرونده‌های خطای کادر درمان 97 122 734086 10.22034/jlvi.2026.2057755.1364 FA علی اصغر قربانی دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-1366-3491 هادی رستمی دانشیار گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0003-4383-4331 محمد آشوری استاد گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 04 28 Contextual factors, a prominent example of which is Contextual diseases, are divided into two general categories, predisposing and causative, in terms of their role and effect on the occurrence of injury or harmful consequences. The first category includes factors that have an accelerating or aggravating role. In the second category, the function of the factors is to create results. Mainly, contextual factors appear in the first role. Therefore, often, the underlying conditions of the victim must not be considered cause. The research method in this article is descriptive and analytical, citing library resources, articles, and some criminal laws related to the subject, and utilizing some court decisions and expert opinions in medical malpractice cases. Findings show that although rarely, contextual factors have a creative role and appear as a cause; but in practice, courts make verdicts in cases of interference between contextual factors and the perpetrator's fault, especially in medical malpractice cases, based on expert comments and medical commissions. Determining the percentage of influence of contextual factors in expert opinions, which is reflected in judicial decisions, although a specialist approach may justify it, since the victim's illness and Contextual factors are not considered fault, attributing outcome to them is contrary to legal principles. Taking such an approach means considering the causal role of the disease and Contextual factors and subsequently reducing the responsibility of the perpetrator. Of course, the main challenge generally concerns unintentional crimes, especially medical malpractice cases. عوامل زمینه‌ای، که فرد شاخص آن در جنایات، بیماری‌های زمینه‌ای است، از نظر نقش و تأثیر در حدوث آسیب یا نتیجۀ زیان‌بار به دو دستۀ کلی مستعدکننده و ایجادکننده تقسیم می‌گردند. در دستۀ نخست عواملی که نقش تسریع، تشدید و یا تسهیل‌کنندگی در حدوث نتیجه دارند قرار می‌گیرند و در دستۀ دوم کارکرد عوامل، ایجاد نتیجه می‌باشد. عموماً عوامل زمینه‌ای در نقش نخست ظاهر می‌شوند؛ بنابراین، غالباً بیماری و شرایط زمینه‌ای بزه‌دیده، سبب محسوب نمی‌گردند. روش و چارچوب پژوهش در این مقاله، توصیفی و تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، مقالات، بعضی قوانین کیفری مرتبط با موضوع و بهره‌گیری از برخی دادنامه‌ها و نظرات کارشناسی در پرونده‌های خطای پزشکی است. یافته‌ها نشان می‌دهند، با وجود آنکه به ندرت عوامل زمینه‌ای واجد نقش ایجادی بوده و در قالب سبب ظاهر می‌شوند؛ لیکن در عمل، دادگاه‌ها در موارد تداخل عوامل زمینه‌ای با تقصیر مرتکب، اغلب براساس نظریه‌های کارشناسی، درصدی از نتیجۀ زیان‌بار را به عوامل زمینه‌ای بزه‌دیده منتسب می‌نمایند. پدیدۀ سهم‌دهی به عوامل زمینه‌ای در نظرات کارشناسی، اگرچه ممکن است از منظر تخصصی و کارشناسی قابل توجیه باشد، اما از آنجاکه بیماری و عوامل زمینه‌ای بزه‌دیده تقصیر محسوب نمی‌شود، دادن سهم به این عوامل برخلاف مبانی حقوقی است. اتخاذ چنین رویکردی به معنای درنظرگرفتن نقش سببی برای بیماری و عوامل زمینه‌ای و متعاقباً کاستن از مسئولیت مرتکب است. https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_734086_401d81e96487e4a2537cf69e66b5e5bf.pdf